LoiDay.comLời Dạy
Lời dạy trên mâm cơm

Điện thoại, tivi trên mâm cơm: ông bà phiền lòng vì đâu, nhà ba thế hệ đặt luật chung

Vì sao ông bà phiền lòng khi cả nhà cầm điện thoại, mở tivi trong bữa cơm, và cách nhà ba thế hệ đặt luật chung áp dụng cho cả người lớn, có ngoại lệ hợp lý.

Wooden basket holding several face-down phones on a sideboard while a three-generation family eats in the background in a Quang Ninh apartment, shallow depth of field, evening light

Ông bà phiền lòng khi thấy điện thoại, tivi trên mâm cơm vì với ông bà, bữa cơm là lúc cả nhà nhìn nhau, nói với nhau; một chiếc màn hình chen vào làm người ngồi cùng mâm thành người vắng mặt. Cách giải quyết bền nhất không phải cấm con trẻ, mà là cả nhà, kể cả người lớn, cùng thống nhất một luật chung có ngoại lệ rõ ràng.

Trong nhà ba thế hệ, chuyện này phức tạp hơn tưởng tượng: ông muốn xem thời sự lúc bảy giờ, bố cần trả lời tin nhắn công việc, mẹ đang chờ tin cô giáo, con muốn xem nốt đoạn video. Ai cũng có lý do. Bài này giải thích vì sao lời dạy "ăn thì để tâm vào bữa ăn" của ông bà vẫn đúng, nhìn vào từng thói quen của từng thế hệ, và gợi ý cách đặt luật chung mà không ai thấy bị áp đặt.

Ông bà nhìn bữa cơm thế nào

Với thế hệ ông bà, bữa cơm là lúc gần như duy nhất trong ngày cả nhà ngồi cùng một chỗ, nhìn mặt nhau. Ông bà dạy "ăn trông nồi, ngồi trông hướng" là dạy để mắt tới người cùng mâm; dạy mời cơm là dạy ngẩng lên khỏi bát mình. Tất cả những lời dạy ấy đều giả định rằng mọi người ngồi quanh mâm đang thật sự có mặt ở đó.

Lời nhắc quen của nhiều ông bà rất ngắn: "ăn thì lo ăn", "cất cái điện thoại đi". Khi đứa cháu cúi đầu vào màn hình, ông bà không thấy một thiết bị, mà thấy đứa cháu đang quay đi khỏi mình. Người già nghe kém, nói chậm, càng dễ bị ra rìa khi mọi người chia sự chú ý cho màn hình. Một câu chuyện ông kể dở chừng không ai nghe là cảm giác rất buồn với người già.

Cũng cần nói thẳng: ông bà cũng có thói quen màn hình của riêng mình. Nhiều nhà, ông bật tivi xem thời sự trong bữa tối đã thành nếp hàng chục năm. Hiểu điều này giúp con cháu nói chuyện với ông bà về luật chung mà không thành chỉ trích. Câu hỏi không phải là thế hệ nào đúng, mà là cả nhà muốn bữa cơm của mình là gì.

Mỗi thế hệ một thói quen màn hình

Muốn đặt luật chung, cần nhìn công bằng vào thói quen của từng người. Bảng dưới là những tình huống hay gặp trong nhà ba thế hệ, kèm lý do và gợi ý thoả thuận.

AiThói quen hay gặpLý do thậtGợi ý thoả thuận
Ông bàBật tivi xem thời sự, phim lúc ăn tốiNếp nhiều năm, tivi là bạn lúc buồnGhi lại để xem sau bữa, hoặc dời giờ ăn để bữa ăn và giờ thời sự không trùng
Bố mẹTrả lời tin nhắn công việc, đọc tinÁp lực công việc, sợ lỡ việc gấpĐể máy ở chỗ chung, chỉ nghe cuộc gọi gấp, tin nhắn để sau bữa
Con tuổi mới lớnNhắn tin bạn bè, xem video ngắnKhông muốn lỡ chuyện của nhóm bạnCả nhà cùng để máy, không riêng con; cho con biết bữa ăn kéo dài bao lâu
Trẻ nhỏXem hoạt hình mới chịu ănNgười lớn dùng màn hình để dỗ ănBỏ dần, thay bằng trò chuyện, cho trẻ tự xúc; kiên nhẫn vài tuần

Nhìn bảng sẽ thấy hầu như ai cũng có lý do. Luật chung chỉ được tôn trọng khi nó áp cho mọi người, kể cả người đặt luật. Bố mẹ bắt con cất điện thoại trong khi mình vẫn nhắn tin thì luật sẽ chết sau vài ngày.

Đặt luật chung cho bữa cơm ba thế hệ

Một cách làm từng bước mà nhiều gia đình đã thử:

  1. Chọn lúc thoải mái để bàn. Không bàn ngay trên mâm khi đang bực, mà vào một buổi cuối tuần, cả nhà ngồi uống nước.
  2. Mời ông bà nói trước. Hỏi ông bà muốn bữa cơm nhà mình thế nào. Lời của ông bà thường là điểm tựa mà con cháu khó cãi.
  3. Chốt một chỗ để điện thoại. Một cái giỏ, một góc kệ cách bàn ăn vài bước. Ai ngồi vào mâm thì để máy ở đó, úp màn hình xuống.
  4. Thống nhất chuyện tivi. Tắt hẳn, hoặc vặn nhỏ, hoặc dời giờ ăn để không trùng chương trình ông bà thích. Cách nào cũng được nếu ông bà đồng ý.
  5. Ghi rõ ngoại lệ. Cuộc gọi gấp thì đứng dậy ra chỗ khác nghe, nói ngắn rồi quay lại.
  6. Bắt đầu bằng một vài bữa mỗi tuần. Áp cho bữa tối các ngày trong tuần trước, không cần mọi bữa ngay từ đầu.
  7. Xem lại sau một tháng. Hỏi mọi người thấy thế nào, chỉnh luật nếu cần.

Việc trẻ được góp ý khi đặt luật quan trọng hơn nội dung luật. Trẻ tham gia đặt luật thì tự giữ luật; trẻ bị áp luật thì tìm cách lách. Ông bà được hỏi ý trước thì cũng sẵn lòng đổi thói quen tivi của mình hơn.

Ngoại lệ hợp lý: khi nào màn hình được lên mâm

Gọi video với người thân ở xa. Ông bà ở quê, bố đi làm xa, anh chị du học có thể "ngồi cùng mâm" qua màn hình vào bữa cuối tuần. Đây là màn hình kéo người vào bữa cơm, không đẩy người ra.

Chờ tin quan trọng. Người nhà đang nằm viện, đang chờ tin sinh nở, chờ kết quả cần xử lý ngay. Báo trước với cả mâm "con để máy cạnh, có tin bệnh viện là con nghe".

Công việc trực. Người làm nghề phải trực như y tế, cứu hộ, kỹ thuật vận hành có thể cần để máy bên cạnh. Nói rõ với cả nhà để không ai hiểu nhầm.

Xem cùng nhau có chủ ý. Thỉnh thoảng cả nhà cùng xem một trận bóng, một chương trình ca nhạc trong bữa cơm cuối tuần và cùng bàn luận. Khác với mỗi người một màn hình, đây là xem chung.

Tra cứu cho câu chuyện của cả nhà. Ông hỏi một địa danh, cháu tra nhanh rồi cất máy và kể cho ông nghe. Màn hình phục vụ câu chuyện thì không phá bữa cơm.

Giữ người già nghe kém, mắt kém trong câu chuyện bữa cơm

Khi bàn chuyện màn hình trên mâm cơm, người ta thường nghĩ tới trẻ con. Nhưng người chịu thiệt nhiều nhất thường là ông bà, nhất là khi tai đã nghe kém, mắt đã mờ. Một bữa cơm mà con cháu nói nhanh, nói nhỏ, cúi vào điện thoại cười với nhau về một đoạn video, ông bà ngồi đó mà không biết mọi người đang nói gì. Cảm giác ấy, nhiều người già kể lại, buồn hơn cả ăn cơm một mình.

Vài việc nhỏ giúp ông bà ở lại trong câu chuyện. Xếp ông bà ngồi giữa, không ngồi đầu bàn xa mọi người. Tắt tivi hoặc vặn nhỏ để tiếng nói chuyện rõ hơn. Khi nói với ông bà thì quay mặt về phía ông bà, nói chậm, rõ, không cần nói quá to. Khi cả nhà cười về chuyện gì, kể lại cho ông bà nghe một câu.

Nếu ông bà dùng máy trợ thính, nhắc ông bà đeo trong bữa ăn và để ý pin. Nếu ông bà nghe kém nhiều, cả nhà nên đưa ông bà đi khám tai để được tư vấn, thay vì tự đoán. Những điều này tưởng như không liên quan tới chuyện điện thoại, nhưng thực ra là mặt kia của cùng một lời dạy: bữa cơm là chỗ mọi người có mặt với nhau, và người dễ bị bỏ quên nhất cần được để ý nhất.

Bữa cơm không màn hình thì nói chuyện gì

Một lý do nhiều nhà quay lại với điện thoại là bữa cơm không màn hình bỗng im lặng, ai cũng ngượng. Sự im lặng ấy là bình thường trong vài bữa đầu, khi cả nhà đã quen mỗi người một màn hình. Người lớn có thể chuẩn bị sẵn vài cách mở chuyện nhẹ: hỏi về món ăn hôm nay, kể một chuyện vui trong ngày, hỏi ông bà về món này ngày xưa nấu thế nào.

Ông bà là nguồn chuyện lớn nhất trên mâm cơm ba thế hệ. Một câu hỏi như "ngày xưa ông ăn Tết thế nào" hay "bà học nấu món này từ ai" có thể mở ra cả bữa chuyện. Ông bà được hỏi thì vui, cháu được nghe thì biết thêm về gia đình mình.

Trẻ lớn có thể được giao việc chọn một chủ đề cho bữa tối: một chuyện ở trường, một điều mới đọc được. Không cần mọi bữa đều sôi nổi; có những bữa chỉ ăn yên lặng bên nhau cũng đủ, miễn là mọi người cùng có mặt. Những chuyện nặng nề như điểm số, chuyện tiền, chuyện mâu thuẫn thì nên để ngoài bữa ăn, đúng như lời ông bà dặn "trời đánh tránh bữa ăn".

Phần nên hiểu lại: không cấm đoán, không giật điện thoại trên mâm

Có những người lớn vì quá bực đã giật điện thoại của con ngay giữa mâm, có khi đập vỡ. Cách này thường làm bữa cơm thành nơi xung đột, đúng điều câu "trời đánh tránh bữa ăn" khuyên tránh. Trẻ học được rằng người mạnh hơn thì có quyền giật đồ, không học được giá trị của bữa cơm chung. Nếu con vi phạm luật đã thống nhất, nhắc một câu, chuyện còn lại để sau bữa.

Một chỗ khác nên hiểu lại là đổ hết lỗi cho thiết bị. Điện thoại không làm bữa cơm nhạt; nó chỉ lấp vào chỗ bữa cơm đã nhạt sẵn. Một bữa cơm mà người lớn chỉ hỏi chuyện học, chỉ nhắc lỗi, thì trẻ tìm đến màn hình là dễ hiểu. Giữ bữa cơm hấp dẫn, có chuyện để nói, có người lắng nghe, là cách bỏ điện thoại hiệu quả hơn mọi lệnh cấm.

Cuối cùng, mỗi nhà một hoàn cảnh. Nhà có người khiếm thính dùng điện thoại để đọc phụ đề, nhà có người làm ca cần nghe máy, nhà có trẻ đặc biệt cần một thiết bị hỗ trợ. Luật chung tốt là luật có chỗ cho những hoàn cảnh ấy. Lời dạy của ông bà nhắm tới sự có mặt của mỗi người bên mâm cơm, không nhắm tới việc cấm một món đồ.

Câu hỏi thường gặp

Có nên cấm hẳn điện thoại trong bữa ăn không?

Nhiều gia đình chọn để điện thoại ở một chỗ chung cách bàn ăn vài bước thay vì cấm hẳn, và đặt ngoại lệ rõ cho cuộc gọi gấp, gọi video với người thân ở xa. Quan trọng là luật áp cho cả người lớn, không chỉ cho trẻ.

Ông bà quen xem thời sự lúc ăn tối thì nói thế nào?

Nên mời ông bà cùng bàn chứ không yêu cầu ông bà bỏ. Có thể dời giờ ăn để bữa cơm và giờ thời sự không trùng, ghi lại chương trình để xem sau bữa, hoặc vặn nhỏ tivi. Ông bà thường đồng ý khi thấy con cháu cũng cất điện thoại.

Trẻ nhỏ chỉ chịu ăn khi xem hoạt hình thì làm sao bỏ?

Bỏ dần trong vài tuần: rút ngắn thời gian xem, chuyển sang trò chuyện, kể chuyện, cho trẻ tự xúc. Những bữa đầu trẻ có thể ăn ít hơn, đó là bình thường. Nếu trẻ biếng ăn kéo dài hay chậm lớn, nên hỏi bác sĩ nhi.

Bố mẹ cần trả lời công việc trong bữa ăn thì có sai không?

Không sai nếu thật sự gấp. Nên đứng dậy ra chỗ khác, nói ngắn, rồi quay lại mâm, và nói với cả nhà lý do. Tin nhắn không gấp thì để sau bữa, như luật chung của cả nhà.

Gọi video với ông bà trong bữa cơm có phá luật không điện thoại không?

Không. Gọi video với người thân ở xa vào giờ cơm là kéo người vắng mặt vào bữa cơm, đúng tinh thần của mâm cơm gia đình. Nhiều nhà ghi rõ đây là ngoại lệ trong luật chung.

Con tuổi mới lớn phản đối luật cất điện thoại thì làm gì?

Mời con tham gia đặt luật, nghe lý do của con, và thống nhất một phạm vi hợp lý, ví dụ chỉ áp cho bữa tối các ngày trong tuần. Người lớn giữ luật trước. Khi con thấy luật công bằng, con thường chịu giữ hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138