LoiDay.comLời Dạy
Tính nết và cách ở đời

Khi nào không nên nhịn: bạo lực, bắt nạt, quấy rối và an toàn trước hết

Lời ông bà dạy nhịn chưa bao giờ có nghĩa là chịu đòn. Dấu hiệu cần dừng nhịn, việc làm ngay để giữ an toàn, gọi 113, 115, 111 và tìm người giúp.

Vietnamese woman holding a small child on her hip, walking quickly out of a narrow alley in Hai Phong at night toward a lit neighbor doorway, seen from behind

Không có câu tục ngữ nào của ông bà bắt con cháu đứng yên chịu đánh. "Một điều nhịn chín điều lành" nói về va chạm nhỏ giữa những người còn biết điều với nhau. Khi đã có đòn roi, đe doạ, khống chế, bắt nạt lặp lại hay quấy rối, thì chữ nhịn không còn đúng chỗ nữa, và ai khuyên "thôi nhịn cho êm cửa êm nhà" là đang đặt sai lời dạy vào sai tình huống.

Bài này viết cho người đang ở trong tình huống ấy, và cho người thân, hàng xóm đang đứng bên cạnh. Nội dung gồm: những dấu hiệu cho thấy phải thôi nhịn, việc cần làm ngay để giữ an toàn, nơi có thể tìm giúp đỡ, và cách người lớn trong nhà nói lại lời ông bà cho đúng với con cháu. An toàn của người đang bị hại luôn đứng trước thể diện gia đình.

Lời ông bà bị kéo dài sai chỗ như thế nào

Trong làng xưa, những câu như "một điều nhịn chín điều lành", "chuyện nhà đóng cửa bảo nhau", "xấu chàng hổ ai" được dùng để giữ hoà khí và giữ thể diện cho gia đình. Chúng có ích khi chuyện là cãi vã, hiểu lầm, tính nết không hợp. Nhưng qua nhiều đời, chúng cũng bị dùng để bắt người yếu im lặng: người vợ bị đánh được khuyên nhịn vì con, đứa trẻ bị người lớn trong họ sàm sỡ được dặn đừng kể kẻo mang tiếng.

Phải nói thẳng rằng đó là cách hiểu sai. Người xưa dạy nhịn để có "chín điều lành"; nhịn trước bạo lực thì chỉ có thêm bạo lực. Bạo lực trong nhà hiếm khi tự dừng; nó thường lặp lại và nặng dần, vì người gây ra học được rằng không có hậu quả gì. Cái gọi là "êm cửa êm nhà" khi ấy chỉ là êm ở bên ngoài.

Luật hiện hành cũng nói rõ điều này. Luật Phòng, chống bạo lực gia đình coi các hành vi đánh đập, đe doạ, cưỡng ép, cô lập, xúc phạm danh dự, kiểm soát tiền bạc nhằm tạo sự lệ thuộc là bạo lực gia đình, không phân biệt người gây ra là chồng, vợ, cha mẹ hay con cái. Tôn trọng người xưa không có nghĩa là giữ nguyên những cách hiểu đã làm tổn thương bao nhiêu người.

Dấu hiệu phải thôi nhịn

Mỗi nhà một khác, nhưng gặp một trong những dấu hiệu dưới đây thì chuyện đã vượt khỏi phạm vi nhường nhịn, cần hành động:

  • Có đánh, đẩy, bóp cổ, ném đồ vào người, dù chỉ một lần và dù người kia đã xin lỗi.
  • Có lời đe doạ giết, doạ đánh, doạ mang con đi, doạ tự tử để ép người khác làm theo.
  • Bị kiểm soát: giữ điện thoại, giấu giấy tờ tuỳ thân, cấm gặp người thân, giữ hết tiền bạc.
  • Trẻ bị bạn bè đánh, bị lấy tiền, bị cô lập, bị quay phim chế giễu kéo dài nhiều ngày.
  • Có người động chạm cơ thể, nói lời tục tĩu, gửi hình ảnh khiếm nhã dù đã bị từ chối, nhất là với trẻ.
  • Người trong nhà phải sống trong sợ hãi: đi nhẹ, nói khẽ, đoán trước tâm trạng của một người để tránh bị đánh.
  • Bạo lực xảy ra khi người kia say rượu, và lần nào tỉnh dậy cũng hứa không tái diễn.

Những dấu hiệu này không cần đủ cả mới được coi là nghiêm trọng. Một dấu hiệu là đủ để bạn có quyền nói ra, tìm người giúp và lo cho an toàn của mình, của con. Người khác có thể bảo bạn làm quá; điều đó không thay đổi được việc bạn đang thấy sợ.

Việc làm ngay khi đang bị đe doạ

Lúc nguy hiểm, không phải lúc giảng đạo lý hay tìm xem ai đúng ai sai. Thứ tự ưu tiên là giữ người còn nguyên vẹn:

  1. Rời khỏi chỗ nguy hiểm: ra khỏi phòng có đồ sắc nhọn như bếp, đi về phía cửa, sang nhà hàng xóm tin cậy hoặc chỗ đông người.
  2. Mang trẻ đi cùng nếu làm được mà không gặp thêm nguy hiểm; dặn trước trẻ lớn chỗ chạy sang khi có chuyện.
  3. Gọi 113 khi đang bị đánh hoặc bị đe doạ; gọi 115 khi có người bị thương; trẻ em hoặc người biết chuyện trẻ bị xâm hại, bạo hành có thể gọi tổng đài 111, đường dây quốc gia bảo vệ trẻ em, không mất phí.
  4. Báo công an xã, phường nơi cư trú, hoặc nhờ trưởng thôn, tổ trưởng dân phố, hội phụ nữ đi cùng nếu thấy ngại đi một mình.
  5. Đi khám và giữ giấy khám khi có thương tích, kể cả vết bầm nhỏ; chụp ảnh vết thương có ghi ngày.

Nếu chưa an toàn để gọi điện ngay, hãy hẹn trước với một người thân một tín hiệu, ví dụ một tin nhắn chỉ có một dấu chấm, nghĩa là "gọi giúp". Cách này đơn giản, nhiều người đã dùng, và nên tập trước khi cần.

Chuẩn bị âm thầm khi chưa thể rời đi

Một túi nhỏ để sẵn. Bản sao căn cước, giấy khai sinh của con, sổ hộ khẩu cũ nếu còn, một ít tiền, thuốc đang dùng, sạc điện thoại. Gửi ở nhà người tin cậy hoặc để chỗ dễ lấy khi phải đi gấp.

Một người biết chuyện. Chọn một người thân hoặc bạn bè đủ tin để kể thật, không phải người sẽ khuyên "thôi nhịn đi". Người đó biết bạn ở đâu, biết khi nào nên gọi giúp.

Một sổ ghi chép kín. Ghi ngày, giờ, chuyện gì xảy ra, ai chứng kiến. Lưu ảnh, tin nhắn đe doạ ở chỗ người kia không xem được, chẳng hạn gửi sang máy của người tin cậy. Những ghi chép này giúp ích nhiều khi cần trình bày với công an, toà án.

Một nơi có thể đến. Nhà người thân ở xa, hoặc hỏi hội phụ nữ, cơ sở trợ giúp xã hội ở tỉnh về chỗ tạm lánh. Biết trước có chỗ đi làm cho quyết định rời đi bớt đáng sợ.

Một lời khuyên pháp lý. Chuyện ly hôn, quyền nuôi con, chia tài sản, lệnh cấm tiếp xúc là chuyện của luật sư hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước ở tỉnh, nơi có thể hỗ trợ miễn phí cho một số đối tượng. Bài này chỉ nói nguyên tắc, không thay cho tư vấn vụ việc cụ thể.

Con bị bắt nạt ở trường: bố mẹ không nên khuyên nhịn

Một ví dụ giả định: cậu con trai lớp bảy của một gia đình ở Nghệ An mấy tuần liền về nhà với áo bẩn, hay kêu đau bụng mỗi sáng, xin nghỉ học. Hỏi mãi mới kể rằng có một nhóm bạn chặn ở nhà xe, lấy tiền ăn sáng, quay video lúc em bị xô ngã rồi gửi vào nhóm lớp. Lần đầu em kể với bố, bố bảo "con trai thì nhịn đi, đánh lại là bị kỷ luật". Em thôi kể từ hôm đó.

Câu khuyên của người bố xuất phát từ ý tốt, nhưng thông điệp con nhận được là: chuyện của con không quan trọng, và người lớn sẽ không giúp. Khi trẻ bị bắt nạt, việc đầu tiên là nghe hết câu chuyện, tin con, nói rõ "con không có lỗi khi bị đối xử như vậy". Sau đó bố mẹ ghi lại ngày giờ, giữ ảnh và video làm bằng chứng, xin gặp giáo viên chủ nhiệm, ban giám hiệu và yêu cầu nhà trường có biện pháp, theo dõi tới khi chuyện thật sự dừng.

Dạy con tự vệ là chuyện khác với dạy con nhịn hay dạy con đánh lại. Tự vệ là biết hô to, chạy về phía người lớn, không đi một mình ở chỗ vắng, và kể ngay. Nếu con có dấu hiệu sợ hãi kéo dài, mất ngủ, không muốn đến trường, nên đưa con gặp chuyên viên tâm lý học đường hoặc bác sĩ để được hỗ trợ.

Người ngoài cuộc làm gì cho đúng

Hàng xóm, họ hàng nghe tiếng đánh nhau thường ngại "chuyện nhà người ta". Ông bà ta lại có câu "tối lửa tắt đèn có nhau": sống cạnh nhau là để giúp nhau lúc nguy. Bạn không cần phải lao vào can, vì như thế có khi chính mình bị thương. Việc phù hợp hơn là gọi 113 khi nghe tiếng đánh đập, la hét kêu cứu, báo tổ trưởng dân phố, công an khu vực; mở cửa nhà mình cho người chạy sang.

Nếu người bị hại tâm sự với bạn, điều họ cần nhất là được tin. Tránh những câu như "chắc em cũng có lỗi", "đàn ông ai chẳng thế", "cố vì con". Hãy nói "chuyện đó không đúng, em không đáng bị như vậy", hỏi họ cần gì, và để họ quyết định bước tiếp theo khi chưa có nguy hiểm tức thời. Ép người ta bỏ đi ngay khi họ chưa sẵn sàng đôi khi khiến họ thôi tin bạn.

Với trẻ em, nguyên tắc khác: thấy trẻ bị đánh đập, bỏ đói, xâm hại thì người lớn biết chuyện có trách nhiệm báo ngay, không chờ trẻ đồng ý. Tổng đài 111 nhận thông tin từ bất kỳ ai, và người báo được giữ kín danh tính.

Nói lại lời ông bà cho con cháu

Truyền nếp nhà không có nghĩa là truyền nguyên cả những cách hiểu đã gây đau. Bạn có thể giữ câu "một điều nhịn chín điều lành" và nói thêm vế ông bà không nói ra: nhịn trong chuyện nhỏ, không bao giờ nhịn khi bị đánh, bị doạ, bị động chạm cơ thể. Nói rõ với con trai cũng như con gái, vì trẻ trai bị bắt nạt hay xâm hại thường càng ngại kể hơn.

Trong nhà, người lớn làm gương bằng cách không dùng đòn roi, không doạ nạt trẻ, không cho phép ai trong họ hàng trêu chọc cơ thể trẻ "cho vui". Khi con kể chuyện khó nói, phản ứng đầu tiên của bạn quyết định con có kể lần sau không. Một câu "cảm ơn con đã nói với mẹ" đáng giá hơn mọi lời dạy về chữ nhẫn.

Người xưa trọng hoà khí, và hoà khí thật chỉ có khi mọi người trong nhà đều được an toàn. Hiểu lời dạy theo cách ấy là tôn trọng ông bà, không phải phản bội ông bà.

Câu hỏi thường gặp

Bị chồng đánh một lần rồi xin lỗi thì có nên nhịn bỏ qua không?

Một lần đánh đã là bạo lực gia đình theo luật, và thường không dừng ở một lần. Bạn có quyền nói với người tin cậy, đi khám giữ giấy tờ, báo công an xã, phường hoặc hội phụ nữ. Quyết định tiếp theo là của bạn, nhưng đừng để lời xin lỗi thay cho sự an toàn.

Gọi số nào khi đang bị bạo lực?

Gọi 113 khi đang bị đánh hoặc bị đe doạ, 115 khi có người bị thương cần cấp cứu. Chuyện liên quan đến trẻ em bị bạo hành, xâm hại thì gọi tổng đài 111, đường dây quốc gia bảo vệ trẻ em, không mất phí và giữ kín người báo.

Con bị bạn bắt nạt mà sợ bị kỷ luật nếu đánh lại thì dặn con thế nào?

Dặn con ưu tiên tránh xa, hô to, chạy về phía người lớn và kể ngay với bố mẹ, thầy cô. Bố mẹ ghi lại sự việc, giữ bằng chứng, gặp nhà trường yêu cầu xử lý và theo dõi đến khi dừng hẳn. Con không phải tự giải quyết một mình.

Hàng xóm nghe tiếng đánh nhau có nên can thiệp không?

Không nên tự lao vào can vì dễ bị thương. Hãy gọi 113, báo tổ trưởng dân phố hoặc công an khu vực, và sẵn sàng cho người bị hại chạy sang nhà mình. Với trẻ em bị bạo hành, người biết chuyện nên báo ngay qua tổng đài 111.

Muốn ly hôn vì bạo lực thì bắt đầu từ đâu?

Trước hết lo an toàn cho mình và con, giữ giấy khám, ảnh, tin nhắn đe doạ. Phần thủ tục ly hôn, quyền nuôi con, chia tài sản và các biện pháp ngăn cấm tiếp xúc nên hỏi luật sư hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước ở tỉnh để được hướng dẫn đúng với trường hợp của bạn.

Nói với con thế nào về câu "một điều nhịn chín điều lành"?

Bạn giữ câu ấy cho chuyện nhỏ như tranh đồ, cãi một câu, và nói rõ thêm rằng không bao giờ phải nhịn khi bị đánh, bị doạ hay bị động chạm cơ thể. Khi gặp những chuyện đó, con phải kể ngay với người lớn tin cậy.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138