LoiDay.comLời Dạy
Tính nết và cách ở đời

Một điều nhịn chín điều lành: nhịn sao cho khôn trong va chạm hằng ngày

Ông bà dạy một điều nhịn chín điều lành vì sao, nhịn thế nào trong va chạm xe cộ, hàng quán, chung cư và khi nhịn thành chịu thiệt thì nên dừng.

Two Vietnamese motorbike riders stopped at a busy intersection in Da Nang after a light bump, one raising an open palm in a calm gesture, faces not visible, midday traffic around

"Một điều nhịn chín điều lành" là lời ông bà dặn để con cháu tránh được những trận to chuyện vì một việc nhỏ. Một cú quẹt xe, một câu nói trống không ở chợ, một lần hàng xóm để xe chắn lối đi: nếu ai cũng muốn hơn thua cho bằng được, việc nhỏ dễ thành việc lớn, có khi thành án. Lời dạy ấy đến nay vẫn cứu người ta khỏi nhiều buổi chiều đáng tiếc.

Nhưng nhịn cũng có nhịn khôn và nhịn dại. Bài này đi qua những va chạm thường ngày ngoài đường, ở hàng quán, ở chung cư, chỉ ra nhịn thế nào thì được "chín điều lành", và dấu hiệu nào cho thấy nhịn đã thành chịu thiệt. Chuyện bạo lực, bắt nạt, quấy rối thì khác hẳn, có bài riêng trong cùng chuyên mục; ở đây chỉ bàn va chạm giữa người với người còn bình thường.

Vì sao người xưa đặt chữ nhịn lên trước

"Một điều nhịn chín điều lành", "chín bỏ làm mười", "dĩ hoà vi quý", "một câu nhịn là chín câu lành": cùng một ý được nói đi nói lại bằng nhiều cách. Trong làng xưa, người ta sống với nhau cả đời, ruộng sát ruộng, ngõ chung ngõ. Một lần to tiếng có thể để lại hiềm khích giữa hai nhà kéo sang đời con. Nhịn là cách giữ cho cái làng nhỏ ấy còn sống được với nhau.

Thêm một lý do thực tế: thời ấy kiện tụng tốn kém, mất mùa, mất công, và người thấp cổ bé họng thường là người thiệt. Lời khuyên nhịn vì thế vừa là đạo lý vừa là kinh nghiệm tự bảo vệ: không để một phút nóng mặt kéo cả nhà vào chuyện không đáng.

Hôm nay va chạm diễn ra với người lạ nhiều hơn người quen: trên đường, trong thang máy, trong nhóm chat của toà nhà. Người lạ không có "mấy chục năm sau" để làm lành, nên một số người nghĩ không cần nhịn. Thực ra ngược lại: với người lạ, bạn không biết họ đang mang theo cơn giận gì từ trước, nên giữ bình tĩnh càng là cách giữ an toàn cho chính mình.

Nhịn khôn và nhịn dại khác nhau ở đâu

Chữ nhịn trong lời ông bà không đồng nghĩa với cam chịu. Bảng dưới tách hai kiểu nhịn để bạn tự soi khi gặp chuyện.

Câu hỏiNhịn khônNhịn dại
Nhịn chuyện gìChuyện nhỏ, thiệt hại ít, không lặp lạiChuyện lặp đi lặp lại, thiệt hại tăng dần
Nhịn để làm gìĐể giữ an toàn, giữ quan hệ, có thời gian nghĩVì sợ, vì ngại, vì không biết nói thế nào
Sau khi nhịnVẫn giải quyết bằng cách khác: nói lại lúc bình tĩnh, nhờ người hoà giảiKhông làm gì, để chuyện tự trôi
Cảm giác sau đóNhẹ nhõm, thấy mình làm chủ đượcUất ức, càng nghĩ càng tức
Người khác hiểu thế nàoNgười này điềm tĩnh, khó khiêu khíchNgười này dễ bắt nạt, lần sau làm tiếp

Điểm mấu chốt nằm ở hàng thứ ba. Người nhịn khôn không bỏ vấn đề; họ chỉ dời nó sang lúc và chỗ mà có thể giải quyết được. Người nhịn dại thì bỏ luôn, và chính sự bỏ qua lặp lại ấy dạy người kia rằng họ có thể làm tiếp.

Va chạm ngoài đường: nhịn trước, giấy tờ sau

Quẹt xe nhẹ, không ai bị thương. Dừng lại chỗ an toàn, hỏi nhau có sao không trước rồi mới nhìn xe. Câu đầu tiên quyết định không khí của mười phút tiếp theo. Chụp ảnh hiện trường, trao đổi tên và cách liên lạc, rồi để chuyện ai đúng ai sai cho lúc bình tĩnh hoặc cho bên bảo hiểm, công an giải quyết nếu cần.

Bị chửi, bị chỉ tay vì một lỗi nhỏ của mình. Nói "xin lỗi anh, em sơ ý" thường kết thúc chuyện ngay. Câu xin lỗi ngắn không phải là thua; nó là cách đóng một cánh cửa đang mở ra phía rắc rối.

Bị chửi vì lỗi của người khác. Không cần cãi tay đôi để chứng minh mình đúng giữa ngã tư. Nếu không có thiệt hại, bạn có quyền đi tiếp. Nếu có thiệt hại, ghi lại, chụp ảnh, và giải quyết qua kênh chính thức.

Người kia có biểu hiện hung hăng. Đây là lúc nhịn thuần tuý vì an toàn: không đáp lời, không nhìn chằm chằm, lùi về chỗ đông người, khoá xe hoặc ngồi trong xe khoá cửa. Thấy bị đe doạ thì gọi 113. Không ai bắt bạn phải đứng lại phân xử với một người đang mất bình tĩnh.

Ở hàng quán, chợ và nơi làm dịch vụ

Nhiều trận cãi to ở quán ăn, ở chợ bắt đầu từ một câu nói trống không hay một món ra chậm. Người bán đang quá tải, người mua đang đói và vội, cả hai chẳng ai có ý xúc phạm ai nhưng đều nghe ra sự coi thường. Ở những chỗ như thế, câu "một điều nhịn chín điều lành" có thể hiểu rất cụ thể: đừng để giọng mình leo thang theo giọng người kia.

Cách làm đơn giản là hạ giọng thay vì nâng giọng, nói chậm lại, gọi đúng người phụ trách nếu cần, và nói cụ thể điều mình muốn: "món này em gọi không cay, quán đổi giúp em" thay vì "làm ăn kiểu gì vậy". Phần lớn người bán sẽ đáp lại bằng thái độ tương tự. Nếu không, bạn vẫn có lựa chọn không quay lại quán đó, góp ý qua kênh của cửa hàng, hay phản ánh với cơ quan quản lý thị trường khi có dấu hiệu gian lận.

Một ví dụ giả định: một bà mẹ ở Đồng Nai mua đôi giày cho con, về nhà thấy đế bong. Hôm mang ra đổi, chủ hàng nói giọng khó chịu. Thay vì cãi tay đôi giữa chợ đông người, chị để đôi giày lên quầy, nói rõ mua ngày nào, hỏng chỗ nào, mình muốn đổi hay trả, rồi đứng chờ. Không to tiếng, không chửi, nhưng cũng không bỏ về. Cách đó vừa giữ hoà khí vừa không chịu thiệt: đúng nghĩa nhịn khôn.

Chung cư, ngõ phố và nhóm chat của toà nhà

Sống trong chung cư hay ngõ nhỏ, va chạm lặp lại hằng ngày: tiếng khoan buổi trưa, xe để lấn lối, nước nhỏ từ ban công nhà trên, chó sủa đêm. Những chuyện này không đủ lớn để đi kiện, nhưng đủ để mỗi ngày đều bực. Lời ông bà dạy nhịn ở đây có hai lớp: nhịn để không đáp trả nóng, và không nhịn đến mức im lặng chịu mãi.

Thứ tự hợp lý là: lần đầu cho qua, có khi người ta không biết mình gây phiền; lần thứ hai gặp riêng nói nhẹ, nói việc chứ không nói người; lần thứ ba mới nhờ ban quản lý, tổ dân phố hoặc tổ hoà giải ở cơ sở. Bỏ qua bước nói riêng mà lên thẳng nhóm chat chung để "bêu" thường làm người kia mất mặt và cứng đầu hơn, chuyện khó gỡ hơn.

Trong nhóm chat chung, nhịn còn có nghĩa là không trả lời ngay khi đang tức. Một tin nhắn gõ trong cơn giận sẽ nằm đó cho cả trăm hộ đọc, chụp lại và chuyền đi. Gõ xong, để đó mười phút rồi đọc lại; phần lớn sẽ được sửa nhẹ đi, hoặc xoá hẳn và chuyển sang nhắn riêng. Đó là phiên bản hôm nay của lời dạy cũ.

Dấu hiệu nhịn đã thành chịu thiệt

Nhịn là để chín điều lành, không phải để chín điều thiệt. Khi thấy những dấu hiệu dưới đây, chuyện không còn thuộc về chữ nhịn nữa:

  • Cùng một người, cùng một kiểu, lặp lại nhiều lần dù bạn đã nói rõ.
  • Thiệt hại về tiền bạc, sức khoẻ, công việc tăng lên sau mỗi lần cho qua.
  • Bạn bắt đầu sợ gặp người đó, phải đổi đường đi, đổi giờ về.
  • Có lời đe doạ, có động tay động chân, có hành vi đeo bám.
  • Người bị thiệt không phải là bạn mà là con, cha mẹ già hay người yếu hơn trong nhà.
  • Bạn nhịn vì sợ chứ không vì đã cân nhắc.

Gặp một trong những dấu hiệu trên, việc cần làm là ghi lại sự việc, nói chuyện với người có thẩm quyền, nhờ hoà giải hoặc hỏi luật sư, trung tâm trợ giúp pháp lý về quyền của mình. Nếu có bạo lực hay đe doạ, an toàn đi trước: rời khỏi chỗ nguy hiểm và gọi 113, có người bị thương thì gọi 115. Chuyên mục này có bài riêng về những lúc không nên nhịn.

Dạy con nhịn mà không dạy con sợ

Nhiều bố mẹ vẫn dặn con "ở trường có gì thì nhịn bạn đi". Lời dặn ấy đúng khi chuyện là tranh nhau cái bút, cãi nhau vì luật chơi đuổi bắt, bị trêu một câu rồi thôi. Nó sai khi con bị đánh, bị cô lập kéo dài, bị lấy tiền, bị quay phim trêu chọc. Dặn chung một câu "nhịn đi" cho mọi trường hợp dễ làm con nghĩ rằng mình không được phép kể, không được phép tự vệ.

Cách dặn rõ hơn là chia làm hai: chuyện nhỏ thì con thử cho qua hoặc nói "mình không thích bạn làm vậy" rồi đi chỗ khác; còn chuyện làm con đau, con sợ, con mất đồ thì con phải về kể với bố mẹ hoặc báo cô giáo ngay, và kể như vậy không phải là mách lẻo. Hai vế đi cùng nhau thì con mới hiểu nhịn là một lựa chọn của người mạnh, không phải nghĩa vụ của người yếu.

Cũng nên cho con tập trước vài câu ngắn để dùng khi bị trêu: "bạn thôi đi", "mình không thích thế", "mình đi chỗ khác đây". Trẻ thường lúng túng không phải vì không biết nhịn, mà vì không biết nói gì, nên hoặc đứng im chịu, hoặc lao vào đánh. Có sẵn câu trong đầu, con có thêm đường thứ ba. Tối về, hỏi con hôm nay có chuyện gì vui, chuyện gì khó chịu ở lớp, và nghe hết trước khi khuyên. Đứa trẻ quen được nghe sẽ kể sớm, và người lớn biết sớm thì việc nhỏ chưa kịp thành việc lớn.

Người lớn làm mẫu trước. Một đứa trẻ thấy bố bị người khác quẹt xe vẫn bình tĩnh hỏi han, chụp ảnh, trao đổi rồi đi tiếp, sẽ hiểu chữ nhịn rõ hơn mọi bài giảng. Và cũng đứa trẻ ấy, khi thấy mẹ kiên quyết báo ban quản lý về người hàng xóm đe doạ, sẽ hiểu rằng nhịn có giới hạn.

Câu hỏi thường gặp

"Một điều nhịn chín điều lành" có nghĩa là gì?

Đây là tục ngữ khuyên người ta biết nhường một bước trong va chạm nhỏ để tránh chuyện lớn. Nhịn một lần thì giữ được hoà khí, sự an toàn và thời gian để giải quyết đúng cách, những cái lợi mà người xưa gói lại thành chữ "chín điều lành".

Nhịn mãi có làm người khác lấn tới không?

Có, nếu nhịn mà không làm gì tiếp theo. Nhịn khôn là không đáp trả lúc nóng nhưng vẫn giải quyết bằng cách khác: nói riêng lúc bình tĩnh, nhờ người hoà giải, báo người có thẩm quyền. Chuyện lặp lại nhiều lần thì không nên tiếp tục cho qua.

Va chạm giao thông nhẹ thì nên làm gì đầu tiên?

Dừng ở chỗ an toàn, hỏi nhau có ai bị thương không, chụp ảnh hiện trường và trao đổi cách liên lạc. Có người bị thương thì gọi 115, có tranh chấp căng thẳng hay bị đe doạ thì gọi 113. Không nên cãi tay đôi giữa đường.

Có nên dạy con nhịn khi bị bạn bắt nạt không?

Chuyện nhỏ như tranh đồ chơi, trêu một câu thì có thể dạy con cho qua hoặc nói rõ mình không thích. Bị đánh, bị lấy đồ, bị cô lập kéo dài thì con phải kể ngay với bố mẹ, thầy cô, và người lớn phải can thiệp. Đó không phải là mách lẻo.

Làm sao biết mình đang nhịn khôn hay nhịn vì sợ?

Hãy nhìn vào cảm giác sau đó và việc bạn làm tiếp. Nhịn khôn để lại cảm giác nhẹ nhõm và bạn vẫn có kế hoạch giải quyết. Nhịn vì sợ để lại uất ức, bạn né tránh người kia và chuyện cứ lặp lại.

Hàng xóm gây ồn nhiều lần thì nhịn đến bao giờ?

Một trình tự hợp lý là lần đầu cho qua, lần sau gặp riêng nói nhẹ, nếu vẫn lặp lại thì nhờ ban quản lý, tổ dân phố hoặc tổ hoà giải. Ghi lại thời gian từng lần để khi cần trình bày có căn cứ, không dựa vào trí nhớ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138