LoiDay.comLời Dạy
Tính nết và cách ở đời

Thùng rỗng kêu to: bớt khoe thành tích của con ở bữa giỗ, buổi họp lớp và trên mạng

Ông bà dạy thùng rỗng kêu to, hữu xạ tự nhiên hương. Vì sao khoe thành tích con làm con áp lực, làm nhà khác chạnh lòng, và cách chia vui mà không so bì.

Vietnamese extended family gathered around a long low table of food in a living room in Ha Tinh, a mother gently resting her hand on a shy teenager shoulder, faces turned away

Ông bà có câu "thùng rỗng kêu to" để chê người ít mà khoe nhiều, và câu "hữu xạ tự nhiên hương", có xạ thì tự thơm, để khen người có thật mà không cần nói. Hai câu ấy hay được dùng để dạy con khiêm tốn. Nhưng hôm nay, người cần nghe lại chúng nhiều khi lại là bố mẹ: ở bữa giỗ, buổi họp lớp, nhóm chat họ hàng, chuyện thành tích của con là đề tài dễ khoe nhất.

Bài này không bàn chuyện con học giỏi hay kém, mà bàn chuyện người lớn nói về thành tích của con như thế nào. Bạn sẽ thấy vì sao khoe con thường làm hại chính đứa con, làm những nhà khác chạnh lòng, và cách chia vui với họ hàng, bạn bè mà không biến niềm vui của con thành một cuộc so bì.

Hai câu tục ngữ và một nếp nhà xưa

"Thùng rỗng kêu to" lấy hình ảnh rất đời thường: cái thùng đầy gõ vào thì tiếng trầm, cái thùng rỗng gõ vào thì kêu vang. Người có thật thường không cần ồn ào; người ồn ào thường đang thiếu. "Hữu xạ tự nhiên hương" là câu Hán Việt quen trong dân gian, mượn hình ảnh xạ hương: có thì mùi tự lan ra, không cần đi rao. Đi cùng chúng là câu "mèo khen mèo dài đuôi" chê thói tự khen mình, khen nhà mình.

Trong nếp nhà xưa, khoe khoang bị coi là thiếu giáo dục và còn bị coi là dễ chuốc hoạ. Người làng sống gần nhau, nhà này hơn thì nhà kia dễ ghen; khoe nhiều là tự đặt mình làm đích cho lời ra tiếng vào. Ông bà vì thế hay khen con cháu ở trong nhà, còn ra ngoài thì nói nhún, kể cả khi con cháu đỗ đạt.

Một phần của nếp ấy nên hiểu lại: không cần chê con trước mặt người khác để tỏ ra khiêm tốn, kiểu "cháu nó học dốt lắm". Câu nói nhún quá mức làm trẻ đứng cạnh nghe thấy tổn thương. Phần còn nguyên giá trị là đừng biến thành tích của con thành món đồ để khoe, vì con không phải là món đồ.

Khoe thành tích con làm hại ai

Làm hại chính đứa con. Trẻ nghe bố mẹ khoe điểm, khoe giải của mình trước đông người thường thấy ngượng, và dần hiểu rằng mình được yêu nhờ thành tích. Lần sau điểm kém, con sợ không phải vì điểm mà vì sợ làm bố mẹ mất mặt.

Đặt áp lực lên lần sau. Đã khoe con đỗ trường chuyên, cả họ sẽ hỏi tiếp con đỗ đại học nào. Mỗi lần khoe là một lần treo thêm kỳ vọng lên con.

Làm những nhà khác chạnh lòng. Ở bữa giỗ có những đứa trẻ học bình thường, có nhà con đang ốm, có nhà mong con mà chưa có. Một câu khoe vô tư của mình có thể làm cả buổi của họ trĩu xuống.

Tạo ra cuộc so bì giữa các con. Khoe con mình thì người nghe sẽ tự so con họ. Từ đó sinh ra những câu "nhìn anh họ kìa" mà con nhà khác phải nghe suốt cả năm.

Làm lộ thông tin của con. Ảnh giấy khen, bảng điểm, tên trường, lớp đăng lên mạng có thể cho người lạ biết con học ở đâu, mấy giờ tan học. An toàn của con quan trọng hơn vài lượt thích.

Chia vui hay khoe: khác nhau ở đâu

Không phải mọi lời nói về thành tích của con đều là khoe. Chia vui với ông bà, với người thân thiết là điều tự nhiên. Bảng dưới giúp phân biệt.

Câu hỏiChia vuiKhoe
Nói với aiNgười thân thiết, quan tâm thật đến conCàng đông càng tốt
Nói khi nàoKhi được hỏi, hoặc báo tin cho ông bàTự đưa ra dù không ai hỏi, chen vào chuyện người khác
Nói về gìSự cố gắng của con, điều con thíchCon số, thứ hạng, giải thưởng
Có hỏi ý con khôngCó, nhất là với con lớnKhông, con chỉ biết khi nghe bố mẹ kể
Người nghe cảm thấyVui cùngBị so sánh, phải khen lấy lệ

Một mẹo nhỏ: trước khi kể chuyện con ở chỗ đông người, tự hỏi "nếu con đứng đây, con có muốn mẹ kể không". Câu hỏi ấy thường đủ để mình biết nên nói hay thôi.

Với ông bà, chia vui là cần: người già sống bằng tin tức của con cháu, và một cuộc gọi báo cháu đỗ có khi là niềm vui cả tuần của họ. Điều nên tránh chỉ là biến tin vui ấy thành tấm bảng treo trước mặt cả họ, nơi những đứa cháu khác phải đứng cạnh mà nghe.

Ở bữa giỗ, buổi họp lớp: khi người khác hỏi

Nhiều khi mình không định khoe, nhưng họ hàng hỏi: "Cháu năm nay thi được bao nhiêu điểm?", "Con lớn đỗ trường nào rồi?". Từ chối trả lời thì ngại, trả lời con số thì mở ra một vòng so sánh. Cách đáp vừa đủ là nói về con bằng việc con làm chứ không bằng con số: "Cháu nó năm nay chăm hơn, mê môn sinh học", "Cháu đỗ rồi, giờ đang lo chuyện đi lại cho quen".

Nếu người hỏi cố hỏi điểm, hỏi thứ hạng, có thể cười đáp nhẹ: "Điểm thì nhà em để cháu tự giữ, cháu lớn rồi". Câu nói ấy vừa không làm người hỏi mất mặt, vừa cho con đứng cạnh thấy rằng bố mẹ tôn trọng chuyện của con. Với trẻ nhỏ, không cần nói gì về điểm; chỉ cần nói con khoẻ, con vui.

Ngược lại, khi nghe người khác khoe con, đừng vội lôi con mình ra so. Một lời chúc mừng thật lòng, rồi hỏi về điều đứa trẻ ấy thích, là đủ. Người xưa dạy "mèo khen mèo dài đuôi" là để mình không khoe, chứ không phải để mình đi mỉa người khác khoe. Ví dụ giả định: ở một buổi họp lớp tại Thành phố Hồ Chí Minh, một chị bạn khoe con đạt giải, cả bàn im lặng; chị bạn khác chỉ nói "giỏi quá, cháu thích môn đó từ nhỏ hả". Câu chuyện chuyển sang sở thích của trẻ, và không ai phải thấy con mình kém đi.

Đăng thành tích của con lên mạng: điều nên cân nhắc

Mạng xã hội biến bữa giỗ thành một bữa giỗ không bao giờ tàn, với hàng trăm người nghe. Trước khi đăng ảnh giấy khen, bảng điểm, bằng khen của con, nên cân nhắc mấy điều:

  • Con có đồng ý không, nhất là từ khoảng mười tuổi trở lên. Hỏi con, và tôn trọng câu "con không muốn".
  • Ảnh có lộ tên trường, lớp, họ tên đầy đủ, ngày sinh, mã học sinh không. Nếu có, che đi hoặc thôi đăng.
  • Bài đăng nói về sự cố gắng của con hay chỉ về con số. Nói về cố gắng thì ít làm người khác chạnh lòng hơn.
  • Mười năm nữa, con có muốn bài đăng ấy vẫn còn trên mạng không.
  • Nếu năm sau con không đạt, mình có đăng tương tự không. Nếu không, có thể chính bài đăng năm nay đang đặt áp lực lên con.
  • Có cách chia vui riêng hơn không: gửi vào nhóm gia đình nhỏ, gọi cho ông bà, viết một tấm thiệp cho con giữ.

Không có quy tắc cấm đăng. Nhưng những câu hỏi trên giúp mình nhận ra lúc nào mình đang chia vui cho con, và lúc nào mình đang dùng thành tích của con để nói về chính mình.

Khi chính con muốn khoe

Trẻ nhỏ khoe là chuyện tự nhiên: khoe điểm mười, khoe tranh được cô dán lên bảng, khoe đôi giày mới. Không nên dập tắt ngay bằng câu "thùng rỗng kêu to", vì với trẻ, khoe là cách xin được ghi nhận. Bố mẹ có thể đón niềm vui của con trước, hỏi con đã làm thế nào để được như vậy, rồi mới nhẹ nhàng nói về cách chia vui với bạn.

Với con lớn hơn, bố mẹ nói rõ: chia niềm vui với bạn thân là tốt, nhưng khoe trước cả lớp, nhất là trước bạn vừa bị điểm kém, thì bạn ấy sẽ buồn. Hỏi con: "Hôm con bị điểm kém mà bạn bên cạnh khoe điểm cao, con thấy sao?" Trẻ thường tự hiểu ra khi được nhớ lại cảm giác của chính mình.

Cũng nên để ý xem con khoe vì vui hay vì cần được hơn người. Một đứa trẻ lúc nào cũng phải chứng tỏ mình giỏi hơn bạn có khi đang lo sợ mình không đủ tốt. Lúc ấy điều con cần không phải lời dạy khiêm tốn, mà là cảm giác được yêu thương dù điểm cao hay thấp. Những lời ông bà về khiêm tốn sẽ dễ đi vào lòng một đứa trẻ đã thấy mình đủ đầy.

Khen con ở trong nhà cho đủ

Bớt khoe ở ngoài không có nghĩa là bớt khen ở trong. Ngược lại, trẻ được ghi nhận đầy đủ ở nhà ít cần bố mẹ đem mình ra khoe với người khác. Lời khen hiệu quả là lời khen cụ thể vào việc con làm: "Con ôn bài đều cả tháng, mẹ thấy rồi", "Bài văn này con viết về bà ngoại, đọc mẹ thấy thương". Khen như vậy con hiểu điều gì đáng quý, và không cần một khán giả.

Khi con đạt điều gì, có thể mừng theo cách của gia đình: một bữa cơm có món con thích, một buổi đi chơi, một lời ông bà gọi điện chúc. Những niềm vui ấy thuộc về con, không bị biến thành chủ đề bàn tán. Có nhà giữ một cuốn sổ nhỏ ghi lại những lần con cố gắng, cả lúc được giải lẫn lúc chỉ là một bài tập khó con tự làm xong; lớn lên mở ra đọc, con thấy mình được nhìn thấy suốt những năm ấy. Khi con không đạt, vẫn giữ nếp ấy cho sự cố gắng của con, để con hiểu bố mẹ trân trọng con chứ không chỉ trân trọng kết quả.

Đó là cách sống câu "hữu xạ tự nhiên hương" trong gia đình hôm nay: không cần đi rao, đứa trẻ được nuôi bằng sự trân trọng thật sẽ tự lớn lên vững vàng, và người xung quanh sẽ tự nhận ra mà không ai phải kể.

Câu hỏi thường gặp

"Thùng rỗng kêu to" nghĩa là gì?

Câu tục ngữ lấy hình ảnh cái thùng rỗng gõ vào kêu vang hơn thùng đầy, để chê người ít hiểu biết, ít thực chất mà hay khoe khoang, nói to. Người có thật thường điềm đạm, không cần ồn ào để người khác biết.

Kể với ông bà về điểm thi của con có phải là khoe không?

Không. Báo tin vui cho ông bà, người thân thiết quan tâm thật đến con là chia vui. Khoe là khi mình đưa thành tích của con ra chỗ đông người dù không ai hỏi, để người khác so sánh hoặc để nói về chính mình.

Họ hàng hỏi điểm của con ở bữa giỗ thì trả lời sao?

Bạn nói về việc con làm thay vì con số, như con chăm hơn, con thích môn nào. Nếu người hỏi cố hỏi, đáp nhẹ rằng nhà để con tự giữ chuyện điểm. Cách này giữ thể diện cho người hỏi và tôn trọng con.

Có nên đăng giấy khen của con lên mạng xã hội không?

Nên hỏi ý con, nhất là con từ khoảng mười tuổi trở lên, và che tên trường, lớp, họ tên đầy đủ, mã học sinh nếu có. Cân nhắc gửi vào nhóm gia đình nhỏ thay vì đăng công khai để vừa chia vui vừa giữ an toàn cho con.

Nói nhún kiểu "cháu nó dốt lắm" có phải là khiêm tốn không?

Đó là phần nên hiểu lại của nếp xưa. Chê con trước mặt người khác để tỏ ra khiêm tốn làm trẻ đứng cạnh nghe thấy tổn thương. Khiêm tốn là không khoe, chứ không phải hạ thấp con mình.

"Hữu xạ tự nhiên hương" dùng trong trường hợp nào?

Câu Hán Việt này dùng để nói người có tài, có đức thật thì tự khắc được người khác biết đến, không cần tự quảng bá. Nó thường đi cùng lời khuyên sống khiêm tốn, làm thật, để việc làm tự nói thay mình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138