LoiDay.comLời Dạy
Lời dạy về chăm chỉ và việc nhà

Chồng cày vợ cấy: việc nhà không chia theo giới, từ bố mẹ đến các con

Chồng cày vợ cấy, con trâu đi bừa: ca dao kể cảnh cả nhà cùng làm. Vì sao việc bếp từng bị coi là việc của phụ nữ, và cách chia việc nhà cho con trai, con gái như nhau.

Vietnamese father and teenage son washing vegetables together at an outdoor sink in Thanh Hoa while daughter repairs a bicycle nearby, all seen from behind, golden evening light

Câu ca dao "Trên đồng cạn, dưới đồng sâu, chồng cày, vợ cấy, con trâu đi bừa" vẽ cảnh cả nhà cùng làm, mỗi người một phần, không ai đứng ngoài. Đó là hình ảnh lao động chung của làng quê lúa nước, và cũng là điểm tựa tốt để bàn chuyện chia việc nhà hôm nay: việc nhà là việc của cả nhà, không phải của riêng ai.

Thế nhưng trong căn bếp của nhiều gia đình, câu chuyện lại khác. Bao thế hệ đã quen với ý nghĩ nấu nướng, giặt giũ là việc của mẹ và con gái, còn bố và con trai thì "không phải vào bếp". Bài này nhìn lại vì sao có lối nghĩ đó, chỗ nào nên đổi, và cách chia việc nhà cho con trai, con gái như nhau mà vẫn giữ được sự tôn trọng với ông bà.

Ngoài đồng, cả nhà cùng làm

Câu ca dao "chồng cày, vợ cấy" không phải lời răn dạy, mà là một cảnh đời thường của nông thôn. Người chồng cày ruộng, người vợ cấy lúa, con trâu kéo bừa, và nhiều khi có cả trẻ con dắt trâu, mang cơm ra đồng. Ruộng không làm xong nếu thiếu một người. Câu "Thuận vợ thuận chồng, tát biển Đông cũng cạn" nói cùng tinh thần: hai người cùng góp sức thì việc khó mấy cũng làm được.

Ở ngoài đồng, việc được chia chủ yếu theo sức và theo thời vụ. Cày cần sức kéo nên người khoẻ làm, cấy cần khéo tay và bền lưng nên nhiều người cùng làm. Tới mùa gặt, ai cũng ra đồng, già trẻ trai gái đều có phần. Trong lao động ruộng đồng, ranh giới "việc đàn ông, việc đàn bà" mờ hơn nhiều người nghĩ.

Đọc câu ca dao theo cách đó, ta thấy nó gần với một nguyên tắc rất hiện đại: việc chung thì cả nhà cùng làm, chia theo sức và theo điều kiện từng người.

Nhưng trong bếp thì khác: lối nghĩ cũ từ đâu ra

Việc nhà trong nhà, như nấu nướng, giặt giũ, chăm con, thì từ lâu gắn với người phụ nữ. Một phần vì người đàn ông thường làm việc nặng ngoài đồng, đi xa, đi phu, nên việc trong nhà mặc nhiên rơi vào người ở nhà. Một phần vì lối nghĩ trọng nam khinh nữ trong xã hội xưa, coi việc trong nhà là việc "nhỏ", để cho phụ nữ. Từ đó mới có những câu như "con trai vào bếp làm gì", hay nếp dạy con gái "công dung ngôn hạnh" để mai làm dâu.

Hiểu bối cảnh không có nghĩa là phải giữ nguyên. Ngày nay cả vợ lẫn chồng đều đi làm, đều mệt khi về nhà. Việc nhà không còn là phần "nhẹ" so với việc ngoài; nó là phần việc thứ hai của mọi người lớn trong nhà. Nếu vẫn chia theo lối cũ, một người sẽ gánh hai phần việc, và con cái học được rằng điều đó là bình thường.

Người xưa không sai khi sống theo hoàn cảnh của họ. Nhưng chúng ta có thể giữ cái đúng nhất trong ca dao của họ, là cả nhà cùng làm, và để lại cái đã không còn hợp, là chia việc theo giới.

Những câu quen trong nhà và cách nói khác

Nhiều định kiến về việc nhà đi vào đầu trẻ qua những câu nói vô tình hằng ngày. Bảng dưới đây gom vài câu hay gặp, lý do nên đổi và cách nói thay.

Câu quenVì sao nên đổiNên nói
"Con trai vào bếp làm gì, ra ngoài chơi đi."Con trai lớn lên không biết tự lo bữa ăn, và coi bếp là chỗ của người khác."Con vào nhặt rau với mẹ, tối nay con nấu canh nhé."
"Con gái phải biết nấu ăn để mai còn lấy chồng."Gắn kỹ năng sống với chuyện làm dâu, như thể con học nấu để phục vụ người khác."Ai cũng nên biết nấu ăn để tự lo cho mình và người thân."
"Bố giúp mẹ rửa bát."Chữ "giúp" ngầm hiểu việc ấy là của mẹ."Tối nay bố rửa bát, mẹ lau bếp."
"Sửa xe là việc của con trai."Con gái mất cơ hội học những việc kỹ thuật vặt hữu ích."Hai đứa ra xem bố thay săm xe đạp."
"Để chị làm, em là con trai không biết đâu."Dạy cả hai đứa rằng việc nhà theo giới."Chị chỉ em làm, lần sau em làm một mình."

Những câu bên trái thường được nói với ý tốt hoặc vì thói quen, không ai cố tình dạy con định kiến. Chỉ cần đổi cách nói đều đặn trong vài tháng, trẻ sẽ tự coi việc bếp, việc sửa đồ là việc của mọi người.

Chia việc nhà cho con trai, con gái như nhau

Cách chia dưới đây dùng được cho nhà có cả con trai lẫn con gái, cũng như nhà chỉ có một giới. Mục tiêu là mỗi đứa đều biết mọi loại việc, chia theo tuổi và sức chứ không theo giới.

  1. Cùng các con liệt kê hết việc nhà trong tuần: nấu ăn, rửa bát, giặt, phơi, quét, lau, đổ rác, đi chợ, tưới cây, sửa vặt.
  2. Chia theo tuổi và sức. Đứa lớn nhận việc cần cẩn thận hơn như dùng bếp, đứa nhỏ nhận việc nhẹ như xếp bát, tưới cây.
  3. Luân phiên theo tuần hoặc theo tháng để đứa nào cũng lần lượt làm mọi việc. Con trai đến lượt nấu, con gái đến lượt sửa vặt.
  4. Dạy kỹ năng theo việc, không theo giới. Ai đến lượt thay bóng đèn thì người lớn dạy người ấy, ai đến lượt nấu canh thì người lớn dạy người ấy.
  5. Để bố và mẹ cùng làm cả việc bếp lẫn việc sửa đồ trước mặt con. Đây là bước quan trọng nhất.
  6. Khi một đứa than "việc này là của chị", nhắc lại bảng chia việc và câu chồng cày vợ cấy: nhà mình ai cũng có phần.

Bảng chia việc chỉ là công cụ; điều trẻ ghi nhớ lâu là những gì chúng thấy bố mẹ làm. Một người bố nấu cơm tối thứ Sáu đều đặn dạy con trai về việc nhà nhiều hơn mọi lời giảng.

Thuận vợ thuận chồng: con học từ cách bố mẹ chia việc

Con nhìn thấy ai đứng bếp. Trẻ không đọc bảng phân công; trẻ nhìn ai nấu cơm, ai rửa bát, ai dậy đêm khi em khóc. Hình ảnh đó trở thành "chuyện bình thường" trong đầu con, và nhiều năm sau con mang nó vào gia đình của mình.

Con nghe cách bố mẹ nói về việc nhà. Một người bố nói "hôm nay anh nấu" khác hẳn với "hôm nay anh giúp em nấu". Một người mẹ nói "để mẹ làm cho nhanh, bố con làm không ra gì" vô tình dạy con rằng bố không thuộc về căn bếp.

Con thấy bố mẹ bàn bạc hay đùn đẩy. Câu "thuận vợ thuận chồng tát biển Đông cũng cạn" không nói hai người làm như nhau từng việc, mà nói hai người cùng một ý. Khi bố mẹ ngồi chia việc với nhau một cách bình tĩnh, con học được cách thương lượng trong nhà.

Con nhận ra ai mệt. Trẻ rất nhạy với người lớn kiệt sức. Một người mẹ làm hết việc nhà rồi cáu gắt, con có thể thương mẹ nhưng cũng học rằng việc nhà là gánh nặng của một người. Chia đều là cách giữ không khí nhà nhẹ nhàng hơn.

Những việc nhà "không ai thấy" cũng cần chia

Khi chia việc, nhiều nhà chỉ tính việc tay chân. Có cả một loại việc khác ít được kể tới, nhưng tốn sức và thường dồn vào một người:

  • Nhớ trong nhà hết gì: gạo, nước mắm, giấy vệ sinh, xà phòng, và đi mua trước khi hết.
  • Nghĩ thực đơn cho cả tuần, cân nhắc ai ăn được gì, ai đang ốm.
  • Nhớ lịch họp phụ huynh, lịch tiêm của em bé, ngày giỗ, sinh nhật họ hàng.
  • Để ý quần áo con đã chật, giày đã hỏng, đồ dùng học tập cần thay.
  • Theo dõi hoá đơn điện nước, hẹn thợ sửa máy giặt, bình nóng lạnh.

Những việc này không có giới. Bố hoàn toàn có thể giữ phần đi chợ và nhớ đồ hết, mẹ có thể giữ phần hẹn thợ sửa chữa. Con lớn cũng có thể nhận một phần như ghi lại đồ cần mua. Kể chúng ra và chia rõ giúp tránh cảm giác "làm nhiều mà không ai biết".

Khi ông bà nghĩ khác bố mẹ

Trong nhà ba thế hệ, ông bà nhiều khi vẫn giữ lối nghĩ cũ. Bà thấy cháu trai rửa bát liền giành lấy, bảo "để đấy cho chị", hoặc ông nói với con trai "đàn ông mà đứng bếp". Những lúc ấy, bố mẹ dễ lúng túng: cãi lại thì mất lòng ông bà, im lặng thì con nghe theo.

Một cách nhẹ nhàng là nói chuyện riêng với ông bà, không nói trước mặt cháu. Bạn kể với ông bà rằng bây giờ con cái đi học, đi làm xa, con trai ở trọ một mình cũng phải tự nấu, nên bố mẹ muốn cháu biết làm sớm. Phần lớn ông bà thương cháu sẽ hiểu lý do thực tế này. Cũng có thể nhắc lại chính câu ca dao "chồng cày, vợ cấy" mà ông bà thuộc, để thấy rằng ngày xưa cả nhà cũng cùng làm.

Nếu ông bà vẫn chưa đồng ý, cũng không cần tranh luận gay gắt. Những việc ông bà hay giành, bố mẹ có thể giao cho cháu vào lúc khác. Trẻ hiểu rằng mỗi người có cách nghĩ riêng, và điều đó cũng là một bài học về tôn trọng người lớn tuổi.

Ví dụ giả định: bữa tối thứ Sáu của một nhà ở Thanh Hoá

Ví dụ giả định: nhà anh Tuấn chị Mai ở Thanh Hoá có một con trai mười bốn tuổi và một con gái mười tuổi. Trước đây, việc bếp do mẹ và con gái làm, bố và con trai lo đổ rác và dắt xe. Chị Mai đi làm về muộn nên thường mệt, còn con gái bắt đầu hỏi "sao anh không phải nấu".

Hai vợ chồng ngồi bàn lại. Họ đổi lịch: tối thứ Ba và thứ Sáu, bố và con trai nấu cơm, mẹ và con gái dọn rửa. Cuối tuần, bố dạy cả hai con thay săm xe đạp, mẹ dạy cả hai con nấu một món canh. Lúc đầu cậu con trai làm cơm khê, nấu canh mặn, bố cũng không khá hơn là mấy. Cả nhà vẫn ăn, vẫn cười.

Bà nội ở cùng ban đầu không vui, bảo "đàn ông con trai lại đi nấu cơm". Chị Mai không cãi, chỉ kể rằng sang năm cháu đi học trường chuyên ở xa, phải ở nội trú, tự lo bữa phụ. Vài tháng sau, chính bà là người khen cháu nội rán trứng khéo. Câu ca dao về chồng cày vợ cấy trở thành câu bà hay nhắc, theo một nghĩa rộng hơn trước.

Câu hỏi thường gặp

Câu "chồng cày vợ cấy con trâu đi bừa" có nghĩa gì?

Câu ca dao tả cảnh lao động của nhà nông: chồng cày ruộng, vợ cấy lúa, con trâu kéo bừa. Ý chính là mọi người trong nhà cùng góp sức cho việc chung. Câu đầy đủ thường gặp là "Trên đồng cạn, dưới đồng sâu, chồng cày, vợ cấy, con trâu đi bừa".

Có nên để con trai nhỏ vào bếp không?

Nên, với việc phù hợp tuổi và có người lớn trông. Con trai cũng như con gái cần biết nhặt rau, vo gạo, rán trứng. Biết nấu ăn là kỹ năng tự lo cho mình, không liên quan đến giới. Việc dùng dao, bếp lửa thì người lớn đứng cạnh.

Ông bà phản đối con trai làm việc nhà thì nên xử thế nào?

Nói chuyện riêng với ông bà, nêu lý do thực tế như cháu đi học xa phải tự lo. Không cãi trước mặt cháu. Có thể nhắc câu ca dao chồng cày vợ cấy để ông bà thấy ngày xưa cả nhà cũng cùng làm. Kiên nhẫn, vì thay đổi cách nghĩ cần thời gian.

Chia việc theo sức có phải là chia theo giới không?

Không. Chia theo sức là xem từng người khoẻ yếu, lớn nhỏ thế nào. Một cô con gái mười lăm tuổi có thể khoẻ hơn em trai mười tuổi. Chia theo giới là mặc định việc nào thuộc về con trai hay con gái, bất kể sức của từng đứa.

Nhà chỉ có con gái thì có cần quan tâm chuyện này không?

Có. Con gái cũng cần học những việc thường bị gán cho con trai như sửa vặt, thay bóng đèn, bơm xe, và không nên lớn lên với ý nghĩ việc bếp là bổn phận riêng của mình. Bố tham gia việc bếp là cách dạy tốt nhất.

Chữ "giúp" khi nói bố giúp mẹ việc nhà có vấn đề gì?

Chữ "giúp" ngầm hiểu việc ấy là của mẹ, bố chỉ làm hộ. Khi nói "bố rửa bát" hay "tối nay bố nấu", việc nhà được coi là việc của cả hai. Đổi một chữ nhỏ trong cách nói hằng ngày giúp con hiểu việc nhà là việc chung.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138