LoiDay.comLời Dạy
Lời dạy về chăm chỉ và việc nhà

Chung lưng đấu cật trong nhà: cả nhà cùng dọn dẹp cuối tuần và những ngày giáp Tết

Chung lưng đấu cật không chỉ là chuyện làng nước: cách tổ chức buổi cả nhà cùng dọn dẹp cuối tuần, dọn nhà giáp Tết nhẹ gánh và những điều làm hỏng không khí.

Vietnamese family of five cleaning a terraced house in Can Tho, father on a short ladder wiping a window, children washing teacups at a basin, faces turned away, bright midday light

"Chung lưng đấu cật" là thành ngữ chỉ việc nhiều người tựa lưng vào nhau mà cùng gánh một việc khó, không ai đứng ngoài. "Cật" là phần lưng, sườn; hai người đấu cật là tựa lưng vào nhau mà chống đỡ. Thành ngữ này thường được nói về đoàn kết trong làng, trong nước, nhưng trong mỗi gia đình nó hiện ra rất cụ thể: một người dọn cả căn nhà thì mệt rã, cả nhà cùng dọn thì hai tiếng là xong.

Nhiều người lớn tuổi còn nhớ những ngày cuối năm cả nhà quét vôi, giặt chăn, lau đồ, ai cũng có một việc. Bài này kể lại nếp dọn nhà chung ấy, vì sao nó khác hẳn một người dọn một mình, cách tổ chức một buổi dọn chung cuối tuần cho gia đình hôm nay, cách làm dọn nhà giáp Tết nhẹ gánh hơn, và những điều dễ làm hỏng không khí chung.

Thành ngữ về chung sức, đọc trong khung cảnh một gia đình

Ở làng quê, chuyện chung lưng đấu cật thường được nhắc khi cả xóm cùng đắp đê, làm đường, dựng nhà cho một gia đình. Không ai đủ sức làm một mình những việc ấy, nên người ta góp công cho nhau, nay nhà này mai nhà kia. Thành ngữ ấy vì vậy mang hơi thở của một cộng đồng sống dựa vào nhau.

Đưa thành ngữ ấy vào trong nhà, ta có một lời dạy gần gũi hơn. Việc nhà nhìn từng phần thì nhỏ, nhưng cộng lại thì nhiều: quét, lau, giặt, nấu, rửa, sắp xếp, sửa chữa. Một người gánh hết thì không bao giờ hết việc. Ba bốn người chia nhau thì mỗi người chỉ một phần nhỏ, và căn nhà gọn lại rất nhanh.

Ông bà còn hiểu một điều nữa: làm chung không chỉ để nhanh. Khi cả nhà cùng làm, mỗi người thấy công sức của người khác, trẻ học từ người lớn, và cái gọn của căn nhà là thành quả của mọi người. Vì thế, khác với những bài về việc nhà hằng ngày của từng người, bài này nói về những buổi cả nhà cùng xắn tay.

Ngày dọn nhà chung trong ký ức nhà xưa

Ở nhiều vùng nông thôn miền Bắc, miền Trung, những ngày giáp Tết là dịp dọn nhà lớn nhất trong năm. Người lớn quét vôi lại tường, sơn lại cánh cửa, phát quang bụi rậm quanh vườn. Người thì giặt chăn màn, đem chiếu ra phơi, lau chùi ấm chén, mâm đồng. Có nhà tát ao bắt cá, cả xóm kéo đến xem. Trẻ con được giao những việc vừa sức như rửa chén, nhặt lá, khiêng chậu nước.

Điều nhiều người nhớ nhất không phải là việc, mà là không khí. Cả nhà ở cùng một chỗ, vừa làm vừa nói chuyện, bà kể chuyện ngày xưa, bố mẹ trêu nhau, trẻ con chạy qua chạy lại. Làm xong là bữa cơm chung, ai cũng mệt nhưng vui. Ngày dọn nhà trở thành một phần của mùa Tết, có khi còn được nhớ lâu hơn chính ngày Tết.

Ngoài dịp cuối năm, những gia đình đông người cũng có nếp dọn chung theo mùa: trước mùa mưa thì sửa mái, khơi rãnh; sau mùa gặt thì dọn kho, quét sân phơi. Đó là những lúc cả nhà chung lưng đấu cật, mỗi người một tay.

Vì sao dọn chung khác hẳn một người dọn một mình

Nhanh hơn nhiều. Bốn người làm hai tiếng tương đương một người làm cả ngày, và không ai kiệt sức. Phần việc nặng như kê tủ, khiêng đồ thì càng cần nhiều tay.

Ai cũng thấy công sức. Khi tự tay lau một khung cửa sổ, trẻ mới hiểu căn nhà có bao nhiêu cửa sổ. Người lớn cũng hết nghĩ rằng việc nhà "chẳng có gì".

Trẻ học bằng cách đứng cạnh người lớn. Dọn chung là dịp tự nhiên để bố chỉ con cách tháo lưới quạt, mẹ chỉ con cách giặt rèm. Không cần buổi dạy riêng.

Không ai thấy bị bỏ lại. Người thường gánh việc nhà không còn thấy một mình. Người ít làm cũng thấy mình thuộc về căn nhà.

Việc nặng có người đỡ, việc nguy hiểm có người canh. Kê lại tủ, khiêng đệm ra phơi, trèo thang lau quạt đều là việc một người làm thì vừa mệt vừa dễ ngã. Có người giữ thang, có người đỡ một đầu tủ thì việc khó thành việc dễ, và an toàn hơn hẳn.

Có cái để cùng nhớ. Một buổi dọn chung kết thúc bằng bữa ăn ngon trở thành kỷ niệm của cả nhà, giống những ngày giáp Tết mà ông bà hay kể.

Tổ chức một buổi dọn chung cuối tuần

Buổi dọn chung không cần lớn. Một buổi sáng Chủ nhật, hai tiếng, mỗi tháng một hai lần là đủ để giữ nhà gọn và giữ được nếp. Các bước dưới đây giúp buổi dọn trôi chảy.

  1. Chọn ngày giờ cùng cả nhà, báo trước vài hôm để không ai bị bất ngờ hay lỡ hẹn khác.
  2. Liệt kê việc cần làm trong buổi: lau cửa kính, dọn tủ lạnh, giặt rèm, lau quạt, dọn ban công, sắp xếp lại kệ giày.
  3. Chia việc theo sức và theo ý thích. Cho mỗi người tự chọn một hai việc trước, phần còn lại mới chia.
  4. Chuẩn bị đủ dụng cụ: khăn, xô, chổi, găng tay, túi rác. Thiếu dụng cụ làm buổi dọn kéo dài và dễ cáu.
  5. Đặt giờ bắt đầu và giờ kết thúc rõ ràng. Hết giờ thì dừng, việc chưa xong để lần sau.
  6. Nghỉ giữa giờ mười phút, uống nước, ăn chút trái cây.
  7. Kết thúc bằng một bữa trưa chung hoặc món ăn cả nhà thích. Đây là phần trẻ nhớ nhất.

Bước năm thường bị bỏ qua, và đó là lý do nhiều buổi dọn chung biến thành cả ngày mệt mỏi. Có giờ kết thúc giúp mọi người, nhất là trẻ, sẵn lòng tham gia lần sau.

Bảng chia việc mẫu cho một buổi dọn hai tiếng

Ví dụ giả định: một nhà năm người gồm bà, bố, mẹ, con mười ba tuổi và con bảy tuổi. Bảng dưới đây chỉ là gợi ý, mỗi nhà đổi theo người và theo nhà mình.

NgườiViệc chínhViệc phụ
BàRửa ấm chén, lau tủ bátKể chuyện, chỉ cháu cách gấp khăn
BốLau quạt trần, cửa kính cao (có người giữ thang)Sửa bản lề cửa, thay bóng đèn hỏng
MẹDọn tủ lạnh, lau bếpChuẩn bị bữa trưa chung
Con mười ba tuổiHút bụi, lau sàn các phòngGiữ thang cho bố, đổ rác
Con bảy tuổiLau kệ giày, xếp lại giày dépTưới cây, nhặt lá ban công

Bà có việc nhẹ, ngồi được, nhưng vẫn là một phần của buổi dọn. Con nhỏ có việc thật, không phải việc "cho có". Bố mẹ nhận phần nặng và phần nguy hiểm. Lần sau có thể đổi việc giữa bố và mẹ, giữa hai con, để ai cũng biết thêm việc mới.

Dọn nhà giáp Tết: giữ nếp nhưng nhẹ gánh

Dọn nhà giáp Tết vẫn là nếp được nhiều gia đình giữ. Nhưng cũng là lúc nhiều người, nhất là người mẹ, kiệt sức nhất trong năm: vừa đi làm đến sát Tết, vừa dọn nhà, vừa sắm sửa. Chung lưng đấu cật càng cần vào lúc này hơn mọi lúc khác trong năm.

Có vài cách làm cho nhẹ. Thứ nhất, chia việc dọn ra nhiều cuối tuần trong tháng Chạp thay vì dồn vào hai ngày cuối. Tuần đầu dọn tủ quần áo, tuần sau dọn bếp, tuần sau nữa lau cửa và rèm. Thứ hai, bỏ bớt đồ trước khi dọn: đồ không dùng cả năm thì cho, tặng hoặc bỏ, căn nhà gọn hơn hẳn mà đỡ phải lau. Thứ ba, giao trọn từng khu cho từng người, ai xong khu mình thì sang giúp người khác.

An toàn cũng cần nhắc. Trèo thang lau quạt, cửa cao thì phải có người giữ thang. Không trộn các loại nước tẩy với nhau, vì có loại sinh khí độc. Trẻ em không làm việc trên cao và không dùng hoá chất mạnh. Một buổi dọn nhà mà có người ngã hay bị bỏng thì không còn là niềm vui nữa.

Những điều dễ làm hỏng buổi dọn chung

Buổi dọn chung có thể là kỷ niệm đẹp, cũng có thể thành buổi cãi nhau. Những điều dưới đây là nguyên nhân hay gặp:

  • Một người đứng chỉ huy và quát tháo, những người khác chỉ làm theo lệnh.
  • Làm lại việc người khác vừa làm, nhất là việc của trẻ, ngay trước mặt họ.
  • So sánh ai làm nhiều, ai làm ít, ai nhanh, ai chậm.
  • Kéo dài không có giờ kết thúc, đến chiều vẫn chưa xong.
  • Có người lớn ngồi xem điện thoại trong khi cả nhà làm.
  • Giao cho trẻ toàn việc bẩn, việc chán, còn người lớn giữ việc dễ.

Tinh thần của thành ngữ là "đấu cật", tức là tựa vào nhau mà cùng gánh. Khi một người đứng ngoài hay đứng trên, buổi dọn không còn là chung nữa. Nếu bạn là người hay cầm trịch, hãy thử nhận một việc như mọi người và để người khác tự quyết cách làm phần của họ.

Ví dụ giả định: sáng Chủ nhật đầu tháng ở một nhà tại Cần Thơ

Ví dụ giả định: nhà chị Hạnh ở Cần Thơ có năm người, sống trong căn nhà phố hai tầng. Trước đây chị dọn nhà một mình vào tối Thứ Bảy, vừa dọn vừa cằn nhằn, cả nhà biết mà ngại hỏi. Một lần chị ốm, căn nhà bừa suốt hai tuần, và lúc đó mọi người mới thấy việc chị làm nhiều đến mức nào.

Khi chị khỏi, cả nhà bàn với nhau. Họ chọn sáng Chủ nhật đầu tháng làm "buổi dọn chung", từ tám giờ đến mười giờ. Bà nhận rửa ấm chén vì bà thích, anh chồng nhận lau quạt, cửa kính, hai con chia nhau hút bụi và xếp giày. Mười giờ là dừng, cả nhà đi ăn hủ tiếu đầu hẻm.

Lúc đầu hai đứa con kêu mệt, nhưng đến tháng thứ ba thì chính chúng nhắc bố mẹ về buổi dọn, vì thích bữa hủ tiếu và thích được giao việc "của người lớn" như giữ thang cho bố. Bà hay nói "cả nhà chung lưng đấu cật" khi thấy cả nhà túm tụm. Chị Hạnh nói điều thay đổi lớn nhất không phải là nhà gọn hơn, mà là chị không còn thấy mình một mình.

Câu hỏi thường gặp

Thành ngữ "chung lưng đấu cật" có nghĩa là gì?

"Cật" là phần lưng, sườn. "Chung lưng đấu cật" là tựa lưng vào nhau, cùng gánh vác một việc khó. Thành ngữ thường dùng để nói về sự đoàn kết khi làm việc lớn, và rất hợp với cảnh cả nhà cùng xắn tay làm việc nhà thay vì để một người gánh.

Bao lâu nên có một buổi dọn nhà chung?

Mỗi tháng một hai lần là vừa với nhiều gia đình. Việc nhỏ hằng ngày vẫn do từng người lo theo phần của mình. Buổi dọn chung dành cho những việc ít làm như lau cửa kính, dọn tủ lạnh, giặt rèm, sắp xếp lại kho.

Con nhỏ có nên tham gia buổi dọn chung không?

Nên. Trẻ từ ba bốn tuổi đã có thể lau kệ thấp, xếp giày, tưới cây. Giao cho con việc thật, an toàn, và để con làm cạnh người lớn. Không giao việc trên cao, không cho dùng hoá chất mạnh.

Dọn nhà giáp Tết làm sao cho đỡ mệt?

Chia việc ra nhiều cuối tuần trong tháng Chạp thay vì dồn vào mấy ngày cuối. Bỏ bớt đồ không dùng trước khi dọn. Giao trọn từng khu cho từng người. Đặt giờ kết thúc cho mỗi buổi. Người nào cũng có phần, không dồn lên một người.

Có người trong nhà không chịu tham gia thì sao?

Nói chuyện riêng để hiểu lý do, có khi họ bận thật hay không thích việc được giao. Cho họ chọn việc mình thích, hoặc chọn giờ phù hợp. Tránh trách móc trước mặt cả nhà. Khi buổi dọn vui và có giờ kết thúc, người ta dễ tham gia hơn.

Người lớn tuổi trong nhà có nên tham gia dọn dẹp không?

Nếu ông bà khoẻ và muốn, nên mời ông bà nhận việc nhẹ, ngồi được, như rửa ấm chén, gấp khăn, chỉ cháu làm. Được góp tay giúp ông bà thấy mình vẫn là một phần của nếp nhà. Không để ông bà làm việc nặng hay trèo cao.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138