LoiDay.comLời Dạy
Lời dạy về học hành, thầy trò

Muốn con hay chữ thì yêu lấy thầy: lời bố mẹ nói về thầy cô trước mặt con

Muốn con hay chữ thì yêu lấy thầy: cách bố mẹ nói về thầy cô trước mặt con, trong nhóm phụ huynh, và khi không đồng ý với thầy cô thì góp ý ra sao.

Mother and primary school daughter walking hand in hand out of a school gate in Dak Lak at noon, mother bending down to listen, both seen from behind, motorbikes waiting nearby

"Muốn sang thì bắc cầu kiều, muốn con hay chữ thì yêu lấy thầy" là câu ca dao nhắc bố mẹ rằng muốn con học tốt thì chính mình phải quý trọng người dạy con; hôm nay "yêu lấy thầy" không phải là quà cáp, mà nằm ở cách bố mẹ nói về thầy cô trước mặt con, trong nhóm nhắn tin phụ huynh, và cách góp ý khi không đồng ý.

Tình huống mà nhà nào có con đi học cũng gặp: con về kể bị cô nhắc, cô phạt, cô nói một câu làm con buồn. Bố mẹ thương con, bực lên, và câu đầu tiên bật ra thường là lời chê cô. Bài này đi từ ý của câu ca dao, vì sao lời bố mẹ nói về thầy lại ảnh hưởng tới việc học của con, rồi tới những việc cụ thể trong nhà, trong nhóm phụ huynh, và chỗ nên hiểu lại để "yêu lấy thầy" không thành im lặng khi con bị đối xử sai.

Câu ca dao và nếp quý thầy của người xưa

Câu ca dao có hai vế song song. "Muốn sang thì bắc cầu kiều": muốn qua sông cho đàng hoàng thì phải bắc cầu. "Muốn con hay chữ thì yêu lấy thầy": muốn con giỏi chữ thì phải quý người dạy con. Cây cầu và người thầy cùng là con đường đưa người ta tới nơi mình muốn, và cả hai đều cần được chăm chút.

Người xưa thể hiện lòng quý thầy bằng những việc rất cụ thể. Nhà có con theo học, mùa gặt mang biếu thầy thúng gạo, Tết mang biếu thầy cặp bánh, chục cam. Câu "mùng một Tết cha, mùng hai Tết mẹ, mùng ba Tết thầy" cho thấy thầy được đặt ngay sau cha mẹ trong những ngày đầu năm. Gặp thầy ngoài đường, cha mẹ cũng cúi chào trước, để con thấy và làm theo.

Điều đáng để ý là câu ca dao nói với bố mẹ, không nói với con. Nó không bảo "con phải kính thầy", mà bảo "muốn con hay chữ thì [bố mẹ] yêu lấy thầy". Người xưa hiểu rằng thái độ của đứa trẻ với người dạy nó được học từ thái độ của chính cha mẹ.

Vì sao lời bố mẹ nói về thầy cô ảnh hưởng tới việc học của con

Một đứa trẻ tin thầy cô thì nghe giảng chăm hơn, dám hỏi khi chưa hiểu, chấp nhận lời nhắc nhở dễ hơn. Niềm tin ấy không tự nhiên mà có; phần lớn đến từ những gì con nghe ở nhà. Khi bố mẹ nói "cô giáo con dạy kỹ lắm", "thầy con nghiêm nhưng thương học trò", con mang tâm thế ấy vào lớp.

Ngược lại, khi con nghe bố mẹ nói trong bữa cơm rằng cô dạy chán, thầy thiên vị, trường này không ra gì, con mang theo sự nghi ngờ ấy. Lời cô nhắc trở thành "cô ghét con", bài cô giao trở thành "cô bắt làm vô lý". Con không học được bao nhiêu từ một người mà bố mẹ mình coi thường.

Điều này không có nghĩa là thầy cô nào cũng đúng, hay bố mẹ không được có ý kiến. Người dạy cũng có lúc sai, có điều chưa hợp. Nhưng có một khác biệt lớn giữa góp ý với thầy cô và chê thầy cô trước mặt con. Cái trước giúp sửa chuyện; cái sau chỉ làm con mất người thầy mà chuyện vẫn chưa được sửa.

Khi con về kể bị cô phạt, cô nói làm con buồn

Ví dụ giả định: một gia đình ở Đắk Lắk có cô con gái lớp hai. Một trưa đón con, con mếu máo kể hôm nay bị cô bắt đứng cuối lớp vì nói chuyện, trong khi bạn bên cạnh nói trước. Mẹ thương con, định nói ngay "cô thế là không đúng". Nhưng mẹ dừng lại, hỏi con kể từ đầu, cô nói gì, con đã làm gì, bạn làm gì.

Nghe xong, mẹ nói với con: "Mẹ hiểu con thấy oan. Mẹ sẽ hỏi cô xem sao. Còn con, mai vào lớp con vẫn chào cô như mọi ngày nhé". Tối đó mẹ nhắn riêng cho cô, kể lại lời con, hỏi cô giúp mẹ hiểu thêm. Cô trả lời rằng cô thấy hai bạn cùng nói nhưng chỉ kịp nhắc một bạn, cô sẽ để ý hơn. Hôm sau cô gọi riêng hai bạn, nói chuyện nhẹ nhàng.

Chuyện nhỏ, nhưng cách xử lý giữ được ba thứ: con thấy cảm xúc của mình được bố mẹ nghe, con không mất lòng tin vào cô, và chuyện được giải quyết đúng với người cần nghe. Nếu mẹ chê cô ngay ở cổng trường, con có thể vui một lúc, nhưng ngày mai vào lớp con sẽ nhìn cô khác đi.

Không phải lần nào cũng kết thúc êm như vậy. Có lúc thầy cô giữ quan điểm khác, có lúc chuyện cần đến nhà trường. Nhưng nguyên tắc vẫn vậy: nghe con trước, nói với thầy cô sau, giữ lời lẽ trước mặt con.

Trong nhóm nhắn tin phụ huynh: yêu lấy thầy hôm nay

Góp ý riêng, không góp ý giữa nhóm. Có điều chưa hài lòng về cách dạy, cách xử lý, hãy nhắn riêng hoặc xin gặp thầy cô. Nêu giữa nhóm đông người dễ thành bàn tán, thầy cô khó trả lời, và chuyện nhỏ thành chuyện lớn.

Không chụp, không chuyển tin nhắn của thầy cô ra ngoài. Tin nhắn trong nhóm lớp là trao đổi giữa trường và gia đình. Chụp lại để bàn tán ở nhóm khác là không tôn trọng người viết.

Cảm ơn khi thầy cô thông báo. Một lời cảm ơn ngắn khi cô nhắc lịch, gửi ảnh hoạt động, báo con bị ốm ở lớp, là cách đơn giản để người dạy thấy công sức của mình được ghi nhận.

Nhắn trong giờ hợp lý. Thầy cô cũng có gia đình, có giờ nghỉ. Tránh nhắn khuya hay sáng sớm trừ khi thật gấp, và không đòi trả lời ngay.

Nhớ rằng con có thể đọc được. Điện thoại của bố mẹ, con cầm xem bài tập, con đọc tin nhắn. Viết trong nhóm như thể con đang đứng bên cạnh, vì nhiều khi đúng là như vậy.

Khi bố mẹ không đồng ý với thầy cô

Yêu lấy thầy không có nghĩa là không bao giờ có ý kiến khác. Khi thật sự không đồng ý về một việc, nhiều phụ huynh đi theo các bước sau:

  1. Đợi bình tĩnh rồi mới liên lạc. Tin nhắn viết lúc đang giận thường khó rút lại.
  2. Xin gặp hoặc nhắn riêng thầy cô, nêu sự việc cụ thể: ngày nào, chuyện gì, con kể lại thế nào. Tránh câu kết luận kiểu "cô luôn luôn", "cô chẳng bao giờ".
  3. Nghe thầy cô giải thích. Có những điều bố mẹ không thấy được từ lời kể của con.
  4. Cùng tìm cách làm tiếp: ở nhà bố mẹ làm gì, ở lớp thầy cô làm gì. Mục đích là việc học của con, không phải ai thắng.
  5. Nếu chuyện vẫn chưa ổn hoặc nghiêm trọng, đi qua kênh của nhà trường như giáo viên chủ nhiệm, ban giám hiệu, theo đúng thứ tự.
  6. Trước mặt con, chỉ nói ngắn gọn: bố mẹ đã nói chuyện với cô, mọi người đang cùng lo cho con. Không kể lại chi tiết bất đồng.

Đây cũng là bài học cho con: khi không đồng ý với ai, ta nói với đúng người, bằng lời lẽ đúng mực, và cùng tìm cách giải quyết. Con học được cách góp ý ấy từ chính bố mẹ.

Cũng nên nhớ rằng thầy cô dạy cả lớp vài chục đứa trẻ, mỗi nhà một mong muốn. Một phụ huynh góp ý bình tĩnh, cụ thể, có thiện chí cùng làm, thường được lắng nghe hơn nhiều so với một phụ huynh đến với cơn giận.

Chỗ nên hiểu lại: yêu lấy thầy không phải phong bì, cũng không phải im lặng

Câu ca dao từng bị hiểu lệch thành chuyện quà cáp: muốn con được để ý thì phải biếu thầy cô cho "đủ". Thúng gạo, cặp bánh ngày xưa là tấm lòng trong cảnh thiếu thốn, không phải cái giá để đổi lấy sự ưu ái. Lòng quý thầy hôm nay nằm ở lời nói, cách cư xử, sự hợp tác; một tấm thiệp con tự viết, một lời cảm ơn thật lòng có giá trị hơn món quà đắt.

Hướng lệch thứ hai nguy hiểm hơn: hiểu "yêu lấy thầy" là thầy cô làm gì cũng phải chịu, kể cả khi con bị đánh, bị xúc phạm, bị đối xử phân biệt. Không có lời dạy nào của ông bà đòi hỏi điều đó. Khi con bị đối xử như vậy, bố mẹ phải lên tiếng, qua nhà trường và khi cần qua cơ quan quản lý giáo dục, để bảo vệ con. Quý trọng người dạy và bảo vệ con không mâu thuẫn nhau.

Tôn trọng cũng đi hai chiều. Người xưa yêu thầy, và thầy xưa thương trò. Hôm nay bố mẹ quý thầy cô, và có quyền mong thầy cô tôn trọng con mình. Giữ được thế cân bằng ấy, câu ca dao vẫn đúng như ngày nó ra đời.

Nói cách khác, bố mẹ quý thầy cô vì họ đang cùng mình nuôi dạy một đứa trẻ. Hai bên là người cùng một phía, không phải người mua và người bán, cũng không phải bề trên và kẻ dưới. Hiểu như vậy thì lòng quý thầy và việc góp ý thẳng thắn có thể cùng tồn tại.

Những việc nhỏ nuôi lòng quý thầy trong nhà

Kể cho con nghe về một thầy cô cũ của bố mẹ: người đã dạy mình điều gì, đã giúp mình lúc nào. Con thấy bố mẹ sau bao năm vẫn nhớ thầy, con hiểu người thầy có chỗ đứng thế nào trong đời một con người.

Hỏi con mỗi tuần "hôm nay cô dạy điều gì hay" thay vì chỉ hỏi bài tập. Câu hỏi ấy cho con thấy bố mẹ quan tâm tới người dạy và tới điều được dạy, không chỉ tới kết quả.

Dịp Tết, nếu có điều kiện, đưa con đến chúc Tết thầy cô, hoặc cùng con viết một tấm thiệp. Để con tự viết lời của mình, dù chữ chưa đẹp. Dịp ngày Nhà giáo cũng vậy, món quà nhỏ do con tự làm có ý nghĩa hơn món quà bố mẹ mua.

Khi gặp thầy cô ở cổng trường hay ngoài phố, bố mẹ chào trước. Con đứng cạnh nhìn thấy, không cần dặn thêm câu nào. Đó là cách "yêu lấy thầy" được truyền lại trong nhà: không bằng lời giảng, mà bằng những việc con nhìn thấy mỗi ngày.

Câu hỏi thường gặp

Câu muốn con hay chữ thì yêu lấy thầy nghĩa là gì?

Đây là vế sau của câu ca dao muốn sang thì bắc cầu kiều, muốn con hay chữ thì yêu lấy thầy. Câu nhắc bố mẹ rằng muốn con học tốt thì chính mình phải quý trọng người dạy con, vì con học thái độ với thầy cô từ cha mẹ.

Con kể bị cô phạt oan, bố mẹ nên làm gì?

Nghe con kể từ đầu, ghi nhận cảm xúc của con, rồi nhắn riêng hoặc gặp cô để hiểu thêm. Tránh chê cô trước mặt con. Dặn con vẫn chào và nghe lời cô như bình thường trong lúc bố mẹ tìm hiểu.

Có nên góp ý về giáo viên trong nhóm nhắn tin phụ huynh?

Không nên nêu chuyện chưa hài lòng giữa nhóm đông người. Góp ý riêng với thầy cô hoặc qua kênh nhà trường thì chuyện dễ được giải quyết hơn và không biến thành bàn tán. Nhóm lớp nên dùng cho thông báo và cảm ơn.

Yêu lấy thầy có phải là phải biếu quà thầy cô?

Không. Quà biếu ngày xưa là tấm lòng trong cảnh thiếu thốn, không phải điều kiện để con được quan tâm. Lòng quý thầy nằm ở lời nói, cách cư xử và sự hợp tác; một tấm thiệp con tự viết có ý nghĩa hơn món quà đắt.

Nếu thầy cô đối xử sai với con thì có phải im lặng cho giữ lễ?

Không. Khi con bị đánh, bị xúc phạm hay bị phân biệt, bố mẹ phải lên tiếng qua nhà trường và khi cần qua cơ quan quản lý giáo dục để bảo vệ con. Quý trọng người dạy không có nghĩa là chấp nhận điều sai.

Làm sao để con quý thầy cô mà không cần dặn nhiều?

Để con thấy bố mẹ làm: chào thầy cô trước khi gặp, kể về thầy cô cũ của mình bằng giọng trân trọng, hỏi con hôm nay cô dạy điều gì hay. Con học thái độ từ những việc nhìn thấy hơn là từ lời dặn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138