LoiDay.comLời Dạy
Truyền nếp nhà cho con cháu

Nghỉ hè về quê với ông bà: để cháu học nếp nhà qua việc làm cùng nhau

Cho con về quê ở với ông bà dịp hè: chuẩn bị gì, giao cho cháu việc gì, ông bà dạy được những nếp nào mà thành phố khó dạy, và giữ an toàn ra sao.

Barefoot boy following his grandfather along a narrow earthen path between green rice paddies in Phu Tho, both carrying small bamboo baskets, seen from behind, early summer morning haze

Một mùa hè về quê với ông bà là dịp hiếm hoi để trẻ thành phố học nếp nhà theo đúng cách người xưa vẫn học: làm cùng người lớn mỗi ngày, ăn cùng mâm, chào cùng hàng xóm. Ở thành phố, những nếp như đi thưa về gửi, mời cơm, phụ việc nhà thường bị thu gọn vì ai cũng bận. Ở quê, chúng diễn ra tự nhiên từ sáng tới tối.

Nhưng để kỳ nghỉ thật sự có ích, cần chuẩn bị cả cho cháu lẫn cho ông bà. Bài này gợi ý cách chọn thời gian, những việc nên giao cho cháu theo tuổi, những lời dạy mà ông bà ở quê truyền được tốt hơn bố mẹ, những điều cần thống nhất về an toàn, và cách để những gì cháu học được không mất đi khi trở lại thành phố.

Vì sao quê nhà là lớp học nếp nhà tốt nhất

Ở quê, cuộc sống vẫn giữ nhiều nhịp mà thành phố đã mất. Bữa cơm đúng giờ, cả nhà ngồi một mâm. Hàng xóm qua lại, gặp ai cũng chào. Việc nhà nhiều và cần thêm tay: cho gà ăn, tưới rau, quét sân, nhặt rau. Đứa trẻ không cần ai giảng về "có làm thì mới có ăn", vì bữa trưa có rau là nhờ chính tay mình hái.

Ông bà cũng có thời gian hơn bố mẹ. Không phải chạy đi làm, ông bà có thể để cháu đi theo cả buổi, vừa làm vừa kể chuyện. Những câu ông bà hay nói, như "ăn quả nhớ kẻ trồng cây" khi hái ổi, "tích cốc phòng cơ" khi phơi thóc, có cảnh thật đi kèm nên cháu nhớ lâu.

Quê nhà còn là nơi cháu gặp họ hàng. Cách xưng hô bác, chú, cô, dì, cậu, mợ, ông trẻ, bà cô, vốn rất khó với trẻ thành phố, được học tự nhiên khi cháu được dẫn đi thăm từng nhà. Câu "chim có tổ, người có tông" không cần giảng, cháu tự hiểu khi thấy mình có cả một mạng người thân quanh xóm.

Một lý do nữa ít được nhắc: ở với ông bà, cháu học cách sống chậm hơn, ít đồ hơn. Không có trung tâm thương mại, không có đồ ăn giao tận cửa, cháu học cách chờ đợi, tự tìm việc làm, và vui với những thứ đơn giản.

Việc nên giao cho cháu theo tuổi

Ông bà thường thương cháu nên ngại giao việc. Bố mẹ nên nói trước với ông bà rằng mình muốn cháu được làm. Bảng dưới gợi ý việc phù hợp từng độ tuổi; mỗi nhà chọn theo thực tế ở quê.

TuổiViệc có thể giaoNếp nhà học được
4 đến 6 tuổiRải thóc cho gà, nhặt lá rụng ngoài sân, xếp dép ở hiên, mời ông bà ăn cơmChăm chỉ, lễ phép, biết mời
7 đến 9 tuổiTưới rau, nhặt rau cùng bà, quét sân, dọn mâm, rửa bát nhỏ, đi cùng ông ra vườnLàm đến nơi đến chốn, phụ việc không cần nhắc
10 đến 12 tuổiNấu cơm, luộc rau dưới sự trông của người lớn, phơi quần áo, mang đồ sang biếu hàng xómTự lập, biết chia sẻ, giao tiếp với người lớn
13 tuổi trở lênPhụ ông bà đi chợ, ghi lại việc cần mua, giúp sửa đồ đơn giản, kèm em nhỏTrách nhiệm, chăm sóc người già và người nhỏ

Điều quan trọng không phải là cháu làm được nhiều việc, mà là có việc đều đặn mỗi ngày. Một đứa trẻ bảy tuổi được giao cho gà ăn mỗi sáng suốt một tháng sẽ học được về trách nhiệm hơn đứa được làm mười việc khác nhau mỗi hôm một kiểu.

Chuẩn bị trước khi đưa cháu về quê

Một kỳ nghỉ thuận lợi cần vài bước chuẩn bị, nhất là khi cháu ở lại mà không có bố mẹ.

  1. Hỏi ông bà trước, thật lòng. Ông bà có khoẻ để trông cháu nhiều ngày không, mùa này có bận việc đồng áng không. Đừng để ông bà nhận lời vì ngại từ chối.
  2. Chọn thời gian vừa sức: lần đầu một đến hai tuần, nếu ổn thì lần sau dài hơn. Trẻ nhỏ dưới năm tuổi thường cần bố hoặc mẹ ở cùng vài ngày đầu.
  3. Thống nhất những điều về an toàn: ao hồ, giếng, đường làng có xe, thuốc trừ sâu cất ở đâu, giờ nào cháu được ra ngoài. Đây là phần cần nói rõ nhất.
  4. Nói với ông bà về những việc bố mẹ muốn cháu được làm, và những điều bố mẹ không muốn như đòn roi hay doạ nạt. Nói nhẹ nhàng, riêng tư.
  5. Chuẩn bị cho cháu: kể trước về quê, về ông bà, về họ hàng sẽ gặp. Dạy trước cách xưng hô với những người cháu hay gặp.
  6. Gói đồ gọn: quần áo dễ giặt, dép đi được ngoài vườn, mũ, thuốc thường dùng có ghi cách dùng của bác sĩ nếu cháu đang dùng.
  7. Hẹn giờ gọi điện, không gọi quá dày. Gọi hằng ngày nhiều lần dễ làm cháu nhớ nhà và khó hoà vào nhịp sống ở quê.

Ví dụ giả định: một gia đình ở Thành phố Hồ Chí Minh đưa con gái tám tuổi về Vĩnh Long ở với ông bà ngoại ba tuần. Tuần đầu bé khóc đòi về. Sang tuần thứ hai, bé được bà giao việc cho vịt ăn và theo ông chèo xuồng ra vườn. Cuối kỳ nghỉ, bé hỏi mẹ "hè sau con về lâu hơn được không".

Những nếp nhà ông bà ở quê dạy tốt hơn bố mẹ

Chào hỏi hàng xóm. Ở quê, đi qua nhà ai cũng chào, gặp người già phải dừng lại thưa. Cháu thấy ông bà làm vậy mỗi ngày và tự làm theo. Ở chung cư thành phố, nếp này khó dạy vì hàng xóm ít gặp nhau.

Mời cơm và gắp cho người già. Mâm cơm ở quê thường đông người, có thứ bậc rõ. Cháu học mời từng người, chờ ông bà cầm đũa trước, gắp miếng ngon cho người già.

Không bỏ phí. Cơm thừa cho gà, nước vo gạo tưới cây, vỏ trái cây ủ phân. Lời bà dặn "đừng phí của trời" trở thành việc làm có thể thấy được.

Biếu xén, chia sẻ. Nhà có buồng chuối chín, bà sai cháu mang sang biếu hàng xóm. Câu "bán anh em xa mua láng giềng gần" được dạy bằng một nải chuối.

Biết ơn người làm ra hạt gạo. Cháu thấy ông cấy, thấy bà phơi thóc, hiểu một bát cơm từ đâu ra. Lời dạy "ai ơi bưng bát cơm đầy, dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần" có chỗ để hiểu.

Nghe chuyện ngày xưa. Buổi tối ở quê ít màn hình, ông bà có thời gian kể. Cháu nghe chuyện ông đi học, bà đi chợ phiên, chuyện làng xóm, những thứ bố mẹ bận rộn ít khi kể.

An toàn và sức khoẻ: những điều cần thống nhất

Quê nhà có nhiều điều tốt cho trẻ, nhưng cũng có những nguy hiểm mà trẻ thành phố chưa quen. Bố mẹ cần nói rõ với ông bà và với cháu:

  • Nước. Ao, hồ, sông, giếng, kênh mương là nguy cơ hàng đầu với trẻ vào mùa hè. Cháu không ra chỗ có nước khi không có người lớn đi cùng, kể cả khi biết bơi. Nếu nhà có giếng, cần nắp đậy chắc.
  • Đường làng. Đường làng nay có nhiều xe máy, xe tải nhỏ chạy nhanh. Cháu chưa quen đường thì không tự đi xa nhà.
  • Hoá chất nông nghiệp. Thuốc trừ sâu, phân bón phải cất xa tầm tay, không để trong chai nước uống. Cháu không vào ruộng vừa phun thuốc.
  • Côn trùng, rắn, chó lạ. Dặn cháu đi dép ra vườn, không thò tay vào hang hốc, không lại gần chó lạ.
  • Nắng nóng. Mùa hè ở nhiều tỉnh rất nắng. Cháu đội mũ, uống đủ nước, tránh làm việc ngoài trời buổi trưa.
  • Khi cháu ốm. Ông bà biết trạm y tế gần nhất ở đâu, có số điện thoại của bố mẹ và bác sĩ quen. Không tự cho cháu dùng thuốc theo kinh nghiệm khi chưa hỏi bố mẹ hoặc nhân viên y tế. Trường hợp khẩn cấp gọi 115.

Những điều này nói một lần với ông bà và nhắc lại với cháu nhiều lần. Đừng ngại bị cho là lo xa; an toàn là điều ông bà cũng đặt lên hàng đầu khi được nói rõ.

Giữ nếp đã học khi trở lại thành phố

Nhiều bố mẹ thấy con về quê một tháng thì lễ phép hẳn, chăm hẳn, nhưng chỉ hai tuần sau khi về thành phố mọi thứ lại như cũ. Đó là vì nếp ở quê gắn với nhịp sống ở quê; khi nhịp đổi, nếp cũng dễ mất.

Cách giữ là chọn một hai điều cháu đã quen ở quê và tạo chỗ cho nó trong nhà. Cháu quen cho gà ăn mỗi sáng thì ở nhà giao việc tưới cây ban công mỗi sáng. Cháu quen mời ông bà trước bữa thì ở nhà tiếp tục mời bố mẹ. Cháu quen mang đồ biếu hàng xóm thì thỉnh thoảng cho cháu mang ít bánh sang nhà bên cạnh.

Có thể cùng cháu viết lại hoặc vẽ lại những gì đã làm ở quê, những câu ông bà dặn. Một cuốn nhật ký hè nho nhỏ giúp cháu nhớ, và là món quà để cháu gửi lại ông bà. Ông bà nhận được thường rất vui, vì thấy những ngày trông cháu có ý nghĩa.

Cuối cùng, giữ liên lạc với ông bà sau kỳ nghỉ. Cuộc gọi hằng tuần, để cháu kể với ông bà chuyện ở trường, hỏi thăm con gà, cây ổi. Sợi dây ấy giúp lần về quê sau đến tự nhiên hơn, và giúp cháu hiểu rằng nếp nhà không chỉ ở quê mà ở cả nơi mình sống.

Khi bố mẹ cùng về quê: làm gương ngay trước mặt ông bà

Không phải nhà nào cũng để cháu ở lại một mình với ông bà. Nhiều gia đình chỉ về quê được vài ngày, cả bố mẹ và con cùng về. Lúc ấy, cách bố mẹ cư xử trong nhà ông bà chính là bài học lớn nhất cho con. Con nhìn bố mẹ để biết ở nhà ông bà thì phải làm gì.

Về tới cổng, bố mẹ chào ông bà trước rồi nhắc con chào sau. Vào nhà, bố mẹ xắn tay phụ bà nấu cơm, phụ ông dọn sân, không ngồi một chỗ chờ phục vụ. Bữa cơm, bố mẹ mời ông bà, gắp thức ăn cho ông bà, không cầm điện thoại. Những việc ấy con thấy tận mắt, và con hiểu rằng hiếu thảo là việc làm cụ thể, không phải một chữ trong sách.

Bố mẹ cũng nên dành thời gian ngồi nghe ông bà kể chuyện, kể cả những chuyện đã nghe nhiều lần. Con thấy bố mẹ kiên nhẫn với ông bà thì sau này cũng biết kiên nhẫn với bố mẹ. Câu tục ngữ "trẻ cậy cha, già cậy con" chỉ thành nếp khi con cháu thấy người đi trước làm như thế.

Một chuyến về quê ngắn vẫn đủ để gieo một nếp, nếu bố mẹ coi đó là dịp dạy con chứ không chỉ là chuyến thăm cho có. Trên đường về, có thể hỏi con hôm nay thấy gì ở nhà ông bà, con thích nhất việc gì, để những gì con thấy được gọi thành lời.

Câu hỏi thường gặp

Con mấy tuổi thì có thể về quê ở với ông bà không có bố mẹ?

Tuỳ tính trẻ và sức khoẻ ông bà. Thường từ năm sáu tuổi trẻ đã có thể ở vài tuần nếu quen ông bà và được chuẩn bị trước. Trẻ nhỏ hơn hoặc lần đầu xa nhà nên có bố hoặc mẹ ở cùng vài ngày đầu rồi mới để lại.

Con khóc đòi về giữa chừng thì làm gì?

Vài ngày đầu nhớ nhà là bình thường. Bố mẹ nên trấn an qua điện thoại nhưng không hứa đón ngay. Nhờ ông bà giao cho cháu việc cụ thể để cháu bận rộn và có niềm vui. Nếu sau một tuần cháu vẫn buồn nhiều, ăn ngủ kém, hãy cân nhắc đón cháu về sớm.

Ông bà đã có tuổi, trông cháu cả tháng có quá sức không?

Có thể quá sức, nhất là với trẻ nhỏ hiếu động. Nên hỏi thật lòng và để ông bà quyết định. Có thể chia thời gian, nhờ thêm cô chú ở gần, hoặc bố mẹ thay phiên về ở cùng. Không nên để kỳ nghỉ của cháu làm ông bà kiệt sức.

Ở quê ông bà cho cháu xem điện thoại nhiều thì sao?

Nói trước với ông bà về giờ dùng điện thoại bố mẹ mong muốn, và giao cho cháu nhiều việc để cháu có việc làm. Nếu không mang theo máy tính bảng, cháu sẽ tự tìm niềm vui ở vườn, ở xóm. Ông bà thường cho xem điện thoại vì thấy cháu buồn, không vì muốn chiều.

Nhà không còn ông bà ở quê thì có cách nào tương tự không?

Có thể cho con về ở vài ngày với họ hàng thân thiết ở quê, hoặc cả nhà về quê ở cùng trong kỳ nghỉ. Cũng có thể tạo nhịp tương tự ở thành phố: cùng con làm vườn trên ban công, nấu ăn, thăm người già trong khu phố.

Có nên gửi tiền ăn cho ông bà khi cháu về ở không?

Nên gửi một khoản phù hợp với hoàn cảnh, nói khéo là để ông bà mua thêm đồ ăn cho cháu, tránh để ông bà phải lo thêm chi phí. Nếu ông bà từ chối, có thể mua sẵn đồ dùng, thực phẩm mang về, hoặc gửi biếu dịp khác.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138