LoiDay.comLời Dạy
Truyền nếp nhà cho con cháu

Nội quy gia đình cho nhà có con nhỏ: chọn vài điều từ lời dạy ông bà và giữ cho được

Cách vợ chồng trẻ viết nội quy gia đình ngắn gọn từ lời dạy ông bà hai bên: chọn điều gì, viết sao cho trẻ hiểu, ai làm gương và sửa thế nào khi có lần lỡ.

Young Vietnamese couple kneeling on a living room floor in a Da Nang apartment arranging blank paper cards with their small son, seen from above, bright afternoon light

Nội quy gia đình cho nhà có con nhỏ chỉ nên gồm năm đến bảy điều ngắn, cả nhà cùng giữ, trong đó người lớn giữ trước. Nó không phải bảng cấm đoán dán cho trẻ, mà là cách vợ chồng trẻ chốt lại những điều nhà mình coi trọng, phần nhiều lấy từ lời dạy của ông bà hai bên, rồi nói ra thành lời để con hiểu.

Nhiều gia đình trẻ ra ở riêng mang theo hai bộ nếp nhà khác nhau: nhà nội thì ăn cơm phải đủ mặt mới ngồi, nhà ngoại thì ai về trước ăn trước. Khi có con, những khác biệt nhỏ ấy cần được thống nhất. Bài này hướng dẫn cách chọn điều gì đưa vào nội quy, viết sao cho trẻ ba bốn tuổi hiểu, cách giữ khi bố mẹ bận, và cách sửa khi có ai đó lỡ làm sai, kể cả bố mẹ.

Vì sao gia đình trẻ cần một nội quy viết ra

Ông bà xưa ít khi viết nếp nhà ra giấy, vì nhiều thế hệ sống chung, con cháu học bằng cách nhìn người lớn mỗi ngày. Gia đình trẻ hôm nay khác: vợ chồng đến từ hai nhà với hai cách sống, ra ở riêng, ít có ông bà bên cạnh. Không nói ra, mỗi người sẽ dạy con theo nếp nhà mình, và đứa trẻ nhận hai thông điệp trái ngược.

Một nội quy viết ra giúp vợ chồng chốt lại với nhau trước. Khi con hỏi "sao phải chào bà", cả bố lẫn mẹ trả lời giống nhau. Khi ông bà hai bên đến chơi, có một điều để nhờ ông bà cùng giữ. Khi có người giúp việc hay người trông trẻ, có thứ để nói rõ những gì nhà mình mong.

Nội quy viết ra cũng giúp chính bố mẹ nhìn lại mình. Khi đã ghi "ăn cơm không cầm điện thoại", người đầu tiên phải giữ là bố mẹ. Câu tục ngữ "thượng bất chính, hạ tắc loạn", trên không ngay thì dưới sẽ loạn, nhắc đúng điều này: nội quy chỉ có sức nặng khi người đặt ra nó làm trước.

Cần phân biệt nội quy gia đình với một bảng hình phạt. Nội quy nói điều nhà mình làm, không liệt kê điều bị phạt. Câu "nhà mình chào người lớn khi ra vào" khác hẳn câu "không chào thì bị phạt". Câu thứ nhất mô tả một nếp; câu thứ hai dựng lên nỗi sợ.

Lấy gì từ lời dạy ông bà để đưa vào nội quy

Kho lời dạy ông bà rất lớn, nhưng nội quy chỉ chứa được vài điều. Những nếp dưới đây hay được các gia đình trẻ chọn, vì vừa gắn với lời ông bà, vừa hợp đời sống hôm nay:

  • Đi thưa về gửi. Ra khỏi nhà thì báo, về nhà thì chào. Với con nhỏ: "con chào bố mẹ khi đi học và khi về". Với người lớn: báo cho nhau khi về muộn.
  • Ăn trông nồi, mời trước khi ăn. Cả nhà mời nhau trước bữa, không ai ăn hết phần của người về sau. Có thể viết gọn: "nhà mình mời nhau trước khi ăn".
  • Có làm thì mới có ăn. Mỗi người có một phần việc nhà theo sức. Con ba tuổi cất đồ chơi, con sáu tuổi dọn bát, bố mẹ chia việc với nhau không theo kiểu "việc của đàn bà".
  • Lời nói chẳng mất tiền mua. Nói cảm ơn, xin lỗi, nhờ bằng lời tử tế. Áp cho cả lúc người lớn nói với trẻ.
  • Của người thì trả. Mượn thì trả, nhặt được thì tìm người mất. Gần với lời bà hay dặn "của người phúc ta".
  • Một điều nhịn chín điều lành. Ở đây hiểu là bình tĩnh trước khi nói khi đang giận, không phải nhịn mọi chuyện. Có thể viết: "giận thì dừng lại, nói sau".
  • Anh em như thể tay chân. Với nhà nhiều con: anh chị em không đánh nhau, có chuyện thì nói với nhau hoặc nhờ bố mẹ.

Mỗi nhà chỉ nên chọn năm đến bảy điều. Nhiều hơn, cả bố mẹ cũng không nhớ nổi, và nội quy sẽ thành bức tường chữ mà không ai đọc.

Viết nội quy cùng nhau trong một buổi tối

Một nội quy do cả nhà cùng viết dễ được giữ hơn nội quy bố mẹ soạn sẵn rồi dán lên. Cách làm dưới đây phù hợp với gia đình có con từ bốn tuổi trở lên; con nhỏ hơn thì bố mẹ làm phần chính và đọc lại cho con nghe.

  1. Vợ chồng ngồi với nhau trước, mỗi người ghi ra năm điều mình được dạy ở nhà mình mà mình thấy quý. Đọc cho nhau nghe, khoanh những điều trùng nhau trước.
  2. Với những điều khác nhau, bàn xem nhà mình chọn bên nào hay một cách mới. Ví dụ nhà nội ăn cơm phải đủ mặt, nhà ngoại không: có thể chốt "bữa tối chờ nhau, bữa sáng ai đi sớm ăn trước".
  3. Gọi con vào, kể cho con nghe những điều ông bà nội ngoại hay dặn. Hỏi con muốn thêm điều gì. Trẻ thường đề nghị những điều rất đáng giữ như "không ai được quát".
  4. Viết từng điều bằng câu khẳng định, ngắn, dùng chữ "nhà mình". Ví dụ "nhà mình chào nhau khi ra vào", không viết "cấm không chào".
  5. Với con chưa biết đọc, vẽ một hình nhỏ bên cạnh mỗi điều: bàn tay vẫy, cái bát, cái chổi. Để con tô màu, con sẽ nhớ lâu hơn.
  6. Đặt bản nội quy ở chỗ cả nhà thấy hằng ngày, như cánh tủ lạnh hoặc cạnh bàn ăn.
  7. Hẹn một buổi xem lại sau ba tháng. Điều nào cả nhà đã giữ tự nhiên thì có thể thay bằng điều mới.

Ví dụ giả định: một gia đình ở Thanh Hoá có bé gái năm tuổi. Bé đề nghị thêm điều "ai về nhà cũng được ôm một cái". Bố mẹ đồng ý, và điều ấy trở thành nếp chào hỏi riêng của nhà, vừa giữ ý "đi thưa về gửi" của ông bà, vừa mang hơi ấm của chính gia đình trẻ.

Viết nội quy: câu nên dùng và câu nên tránh

Cách diễn đạt quyết định nội quy là một nếp chung hay một danh sách cấm đoán. Bảng dưới so sánh vài cách viết phổ biến.

Nên tránhVì saoNên viết
Cấm nói leoChỉ nói điều không được làm, trẻ không biết nên làm gìNhà mình chờ người khác nói xong rồi mới nói
Con phải ngoanMơ hồ, và gán nhãn cho trẻNhà mình cất đồ chơi sau khi chơi xong
Không được cãi bố mẹDập tắt việc con nói ý kiếnNhà mình nói ý kiến bằng giọng bình tĩnh
Ăn hết cơm mới được đứng dậyDễ thành ép ăn, ảnh hưởng bữa ănNhà mình lấy vừa đủ phần ăn được và không bỏ mứa
Con trai không được khócÉp trẻ giấu cảm xúc, lệch giớiNhà mình được buồn, được khóc, rồi cùng nói chuyện
Ai làm sai sẽ bị phạtBiến nội quy thành bảng hình phạtAi lỡ làm sai thì xin lỗi và sửa lại

Câu khẳng định với chữ "nhà mình" cho trẻ cảm giác mình thuộc về một gia đình có nếp riêng. Nó cũng áp cho người lớn, nên trẻ không thấy đó là luật chỉ dành cho trẻ con.

Giữ nội quy khi bố mẹ bận và khi có người lỡ

Phần khó nhất không phải viết mà là giữ. Tuần đầu cả nhà hào hứng, tuần thứ ba bắt đầu quên. Bí quyết đơn giản là gắn mỗi điều với một thời điểm cố định trong ngày: lời chào lúc ra vào cửa, lời mời ở bữa tối, việc cất đồ chơi trước giờ tắm. Khi nếp đã gắn vào nhịp ngày, nó không cần ai nhắc.

Khi trẻ quên, nhắc bằng câu hỏi thay vì quát: "nhà mình làm gì khi ăn xong nhỉ?". Trẻ tự trả lời và tự làm, cảm giác khác hẳn bị ra lệnh. Với trẻ nhỏ, bố mẹ có thể làm cùng một lần như cách nhắc nhẹ nhàng nhất.

Khi bố mẹ lỡ, chẳng hạn cầm điện thoại trong bữa ăn hay quát con, điều cần làm là nhận ra trước mặt con: "mẹ quên nội quy rồi, mẹ xin lỗi". Câu ấy làm nội quy mạnh thêm, vì con thấy nó áp cho cả người lớn. Ngược lại, người lớn phá nội quy mà không nói gì, con sẽ học rằng nội quy chỉ dành cho trẻ.

Tránh dùng nội quy để chấm con ngoan hay hư, hay để so sánh anh chị em. "Em giữ nội quy tốt hơn anh" là câu biến một nếp chung thành cuộc thi. Mỗi đứa trẻ giữ được theo nhịp riêng; việc của bố mẹ là kiên nhẫn và làm gương, không xếp thứ hạng.

Khi ông bà hai bên đến chơi hoặc trông cháu

Nội quy của gia đình trẻ thường được thử thách nhất khi ông bà đến chơi. Ông bà có thể cho cháu ăn trong khi xem ti vi, hoặc làm hộ cháu những việc cháu đã tự làm được. Đây không phải chuyện ai đúng ai sai; ông bà thương cháu theo cách của thời mình.

Cách nhẹ nhàng nhất là cho ông bà xem nội quy và kể rằng phần lớn những điều này là từ lời ông bà dạy ngày xưa. Khi ông bà thấy lời mình được giữ, ông bà thường sẵn lòng cùng giữ. Có thể nhờ ông bà một hai điều quan trọng nhất, như cho cháu tự cất bát, thay vì đòi ông bà theo hết.

Với những điều khác biệt, nên chấp nhận một chút linh hoạt: ở nhà ông bà thì theo nếp nhà ông bà, ở nhà mình thì theo nếp nhà mình. Trẻ con hiểu khá nhanh rằng mỗi nhà có cách riêng, giống như ở trường có nội quy khác ở nhà. Điều trẻ khó hiểu là khi bố mẹ và ông bà tranh cãi về nếp trước mặt mình.

Nếu ông bà trông cháu thường xuyên, hãy ngồi lại riêng để thống nhất. Chuyện ông bà và bố mẹ dạy cháu khác nhau là đề tài lớn, có bài riêng trong cùng danh mục; điều cốt lõi là trao đổi riêng giữa người lớn, không đặt cháu vào giữa, và giữ sự tôn trọng với ông bà trong mọi lời nói.

Câu hỏi thường gặp

Con mấy tuổi thì nên có nội quy gia đình?

Từ khoảng ba tuổi trẻ đã hiểu được vài quy tắc đơn giản nếu được nói ngắn và lặp lại đều. Trước đó bố mẹ vẫn nên thống nhất nội quy với nhau, vì trẻ học từ cách bố mẹ cư xử ngay từ khi còn rất nhỏ.

Có nên đặt phần thưởng cho việc giữ nội quy không?

Nên hạn chế. Phần thưởng vật chất khiến trẻ giữ nội quy vì quà, và khi hết quà thì thôi. Lời ghi nhận, một cái ôm, hoặc được làm cùng bố mẹ một việc thích thú phù hợp hơn với tinh thần nếp nhà.

Vợ chồng bất đồng về một điều trong nội quy thì sao?

Tạm gác điều đó lại, chỉ đưa vào những điều cả hai cùng đồng ý. Điều còn bất đồng có thể bàn tiếp sau vài tuần. Một nội quy ngắn mà hai người cùng giữ hiệu quả hơn nội quy dài mà một người miễn cưỡng.

Nội quy gia đình có cần ghi hình phạt không?

Không nên. Nội quy mô tả nếp nhà mình, không phải bảng hình phạt. Khi có người lỡ làm sai, cách xử lý là xin lỗi và sửa lại, áp cho cả người lớn. Đòn roi hay doạ nạt đi ngược với tinh thần ông bà muốn truyền là sống tử tế với nhau.

Bao lâu thì nên sửa lại nội quy?

Khoảng ba đến sáu tháng một lần, hoặc khi gia đình có thay đổi lớn như có thêm em bé, chuyển nhà, con vào lớp một. Bỏ những điều đã thành nếp tự nhiên, thêm điều mới phù hợp với tuổi con, và để con góp ý.

Nhà có con tuổi mới lớn thì nội quy khác gì?

Con lớn cần được tham gia soạn nhiều hơn và nội quy nên có phần quyền lợi lẫn trách nhiệm, như giờ về nhà, việc nhà, giờ dùng điện thoại của cả nhà. Lời dạy ông bà vẫn là gốc, nhưng cách nói chuyện cần tôn trọng ý kiến con hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138