LoiDay.comLời Dạy
Lời dạy về chăm chỉ và việc nhà

Việc hôm nay chớ để ngày mai: khi việc nhà dồn thành đống và cách gỡ

Việc hôm nay chớ để ngày mai: vì sao việc nhà nhỏ hay bị để sang hôm sau rồi thành đống, nếp làm ngay của ông bà, cách gỡ khi đã dồn và cách dạy con không để việc tồn.

Young Vietnamese couple in a rented apartment in Lam Dong folding a large pile of laundry on a sofa late at night, warm lamp light, both seen from behind

"Việc hôm nay chớ để ngày mai" là lời nhắc quen trong nhiều gia đình: việc gì làm được hôm nay thì làm ngay, đừng đẩy sang hôm sau. Với việc nhà, lời nhắc ấy có một lý do rất rõ: việc nhỏ để một hôm thì vẫn nhỏ, để một tuần thì thành đống, và lúc ấy cần cả buổi mới gỡ xong.

Ai cũng từng thấy cảnh chiếc ghế chất đầy quần áo, bồn rửa đầy bát từ tối qua, thùng rác tràn ra ngoài. Bài này nhìn lại nếp làm ngay của ông bà, vì sao việc nhỏ lại hay bị để sang mai, cách gỡ khi việc đã dồn thành núi, cách dạy con không để việc tồn, và phần nên hiểu lại để lời nhắc này không biến thành áp lực phải làm hết mọi thứ mỗi ngày.

Nếp làm ngay của nhà nông: nhất thì nhì thục

Người làm ruộng có câu "nhất thì, nhì thục": thứ nhất là đúng thời vụ, thứ hai mới là thành thạo. Gieo mạ chậm vài ngày, cấy muộn một tuần là lúa trổ gặp rét, gặp mưa, mất mùa dù người cấy có khéo tay đến đâu. Với nhà nông, để việc sang mai không chỉ là thói xấu, mà có khi là mất cả vụ.

Từ nhịp ruộng đồng, nếp làm ngay đi vào sinh hoạt trong nhà. Thóc phơi phải cất trước khi trời tối. Bát ăn xong rửa liền vì để qua đêm là gián kiến bò vào. Chiếc áo rách một đường chỉ thì khâu ngay, để lâu rách to thành phải vá. Cái gầu sứt quai thì buộc lại ngay, đợi đến lúc cần múc nước mới sửa thì đã muộn.

Ông bà còn một lý do ít được nói ra: việc để lâu thì nặng lòng. Một chiếc áo cần khâu nằm trong góc tủ cả tháng làm người ta mỗi lần mở tủ lại thấy áy náy. Làm xong ngay thì đầu óc nhẹ, không phải nhớ thêm một việc. Người xưa không gọi tên cảm giác ấy, nhưng họ sống theo nó.

Câu "việc hôm nay chớ để ngày mai" không rõ xuất xứ, nhiều nơi trên thế giới có câu cùng ý. Nhưng nếp sống mà nó nhắc tới thì rất gần với ông bà ta: việc nhỏ làm khi còn nhỏ, đừng đợi nó lớn.

Việc nhà dồn đống thường trông như thế nào

Việc dồn hiếm khi xuất hiện như một việc lớn. Nó là tổng của nhiều việc nhỏ bị để sang mai. Một vài dấu hiệu quen thuộc:

  • Một chiếc ghế hoặc góc giường chất quần áo "mặc rồi nhưng chưa bẩn" và quần áo khô chưa gấp.
  • Bồn rửa có bát từ tối qua, nồi ngâm nước từ hôm kia.
  • Bàn ăn hay bàn làm việc phủ giấy tờ, hoá đơn, thư từ chưa xem.
  • Đồ hỏng chờ sửa: bóng đèn cháy, vòi nước rỉ, cúc áo đứt, khoá cửa kẹt.
  • Túi đồ đi chợ, túi đồ đi chơi về chưa dỡ ra.
  • Thùng rác đầy, túi rác tái chế chất ở ban công.
  • Tủ lạnh có hộp đồ ăn cũ nhiều ngày chưa ai dám mở.

Mỗi thứ trong danh sách chỉ cần vài phút nếu làm ngay. Nhưng khi chúng chồng lên nhau, cả căn nhà trông như cần một ngày tổng dọn, và người ta lại càng muốn để sang mai. Đó là vòng lặp mà lời nhắc của ông bà muốn chặn từ đầu.

Vì sao việc nhỏ lại hay bị để sang mai

Vì mệt. Đi làm về, nấu xong bữa tối, ai cũng muốn ngồi xuống. Rửa bát lúc ấy có vẻ quá sức, dù chỉ mười lăm phút. Đây là lý do thật, không phải lười.

Vì việc nhỏ quá, thấy không đáng làm ngay. Một chiếc áo trên ghế, một cái cốc trên bàn. Từng thứ không đáng bận tâm, nên chẳng ai bận tâm, cho tới khi chúng thành mười chiếc áo, hai mươi cái cốc.

Vì đợi đủ nhiều mới làm một thể. Đợi đủ đồ mới giặt, đợi đủ giấy tờ mới xem. Cách này có lúc hợp lý, nhưng hay bị kéo dài quá điểm hợp lý.

Vì không ai phụ trách. Đồ hỏng chung trong nhà thường không thuộc về ai, nên ai cũng nghĩ người khác sẽ sửa. Vòi nước rỉ có thể rỉ vài tháng.

Vì muốn làm kỹ. Người cầu toàn hay đợi "có thời gian làm cho đàng hoàng". Thời gian ấy ít khi tới, và việc cứ nằm đó.

Việc nào làm ngay, việc nào xếp lịch

Không phải việc nào cũng làm ngay được. Cách ông bà làm là việc nhỏ làm ngay khi tiện tay, việc lớn thì định ngày. Bảng dưới đây gợi ý cách chia trong nhà hôm nay.

ViệcLàm ngay khiXếp lịch khi
Rửa bátSau mỗi bữa, nếu ít bátSau bữa tiệc đông người: rửa phần dễ hỏng mùi trước, phần còn lại sáng hôm sau
Quần áoCởi ra: bỏ giỏ bẩn hoặc treo lên mócGấp và cất: một lúc cố định mỗi tối
Giấy tờ, hoá đơnVứt ngay tờ rơi, phong bì rỗngXem và lưu: một buổi cố định mỗi tuần
Đồ hỏngViệc dưới năm phút như khâu cúc, siết ốcViệc cần thợ: hẹn ngay trong ngày phát hiện
Đồ đi chợ vềDỡ và cất ngay khi về nhàSơ chế, chia hộp: tối hôm đó hoặc sáng hôm sau
RácĐổ khi đầy, đổ rác bếp mỗi tốiRác tái chế: một ngày cố định mỗi tuần

Điểm mấu chốt nằm ở cột thứ ba: việc không làm ngay thì phải có một lúc cố định cho nó. "Để mai" chỉ thành dồn đống khi "mai" không có giờ nào cụ thể.

Khi việc đã dồn thành núi: gỡ từng phần

Nếu nhà bạn đã đến lúc nhìn đâu cũng thấy việc, đừng cố gỡ hết trong một ngày. Cách dưới đây giúp gỡ mà không kiệt sức.

  1. Chọn một chỗ dễ thấy nhất để bắt đầu, thường là bồn rửa hoặc bàn ăn. Làm sạch hẳn chỗ ấy trước.
  2. Đặt đồng hồ hai mươi phút và chỉ làm trong khoảng đó. Hết giờ thì nghỉ, không ép làm tiếp.
  3. Gom đồ theo loại: một giỏ cho đồ cần giặt, một giỏ cho đồ cần cất, một túi cho đồ bỏ.
  4. Mỗi ngày gỡ thêm một chỗ, theo thứ tự chỗ dùng nhiều nhất trước.
  5. Rủ người trong nhà cùng gỡ phần đồ của họ. Đồ của ai người ấy cất.
  6. Khi một chỗ đã sạch, giữ nó bằng nếp làm ngay: không để vật gì "tạm" ở đó qua đêm.

Cảm giác nhẹ nhõm khi thấy một chỗ sạch hẳn là động lực tốt nhất để gỡ tiếp. Ngược lại, dọn nửa chỗ này nửa chỗ kia dễ làm bạn thấy mình làm mãi không xong.

Dạy con không để việc sang mai

Trẻ học nếp làm ngay qua những việc nhỏ lặp lại mỗi ngày. Một nếp ông bà hay giữ là chuẩn bị từ tối: quần áo đi học hôm sau gấp sẵn, cặp sách soạn xong, giày để ở cửa. Sáng hôm sau không còn cảnh cuống cuồng tìm đồ. Nếp ấy dạy trẻ rằng việc của ngày mai cũng có thể làm từ hôm nay để mai nhẹ hơn.

Với việc nhà, bạn có thể dạy con những thói quen như cởi áo ra thì bỏ ngay vào giỏ, ăn xong thì mang bát vào bồn, học xong thì cất sách về chỗ. Đừng dạy bằng câu "việc hôm nay chớ để ngày mai" nói đi nói lại; hãy làm cùng con trong vài tuần cho tới khi tay con tự làm.

Cũng cần tránh một cái bẫy: lấy câu này ra để ép con làm hết mọi việc trước khi được nghỉ. Trẻ cần biết sắp thứ tự: việc gì phải xong hôm nay, việc gì để mai mà có giờ cụ thể. Dạy con biết lên lịch cho việc chưa làm cũng quan trọng như dạy con làm ngay.

Với trẻ lớn, bạn có thể để con tự đặt giờ cho phần việc của mình trong tuần, rồi tự chịu hệ quả nhỏ nếu để quá hạn, như không có áo đồng phục sạch vì chưa giặt. Hệ quả thật, nhẹ và không do bố mẹ áp đặt thường dạy con nhanh hơn lời nhắc.

Phần nên hiểu lại: không phải việc gì cũng phải xong hôm nay

Đọc câu này quá chặt, người ta dễ rơi vào cảnh không bao giờ được nghỉ: chưa rửa xong bát thì không dám ngồi, chưa gấp xong quần áo thì không dám ngủ. Ông bà nói chớ để ngày mai, nhưng chính ông bà cũng biết nghỉ trưa, biết bỏ dở việc khi trời mưa, khi người ốm. Lời nhắc này nhằm chống thói dồn việc kéo dài, không nhằm bắt ai làm tới kiệt sức.

Một cách hiểu hợp lý là: việc nhỏ thì làm ngay, việc chưa làm được thì cho nó một giờ cụ thể. Mệt quá thì để bát sang sáng mai, miễn là sáng mai có giờ rửa. Đó vẫn là tinh thần của lời dạy, vì việc không bị bỏ trôi.

Và trong một gia đình, việc dồn hiếm khi là lỗi của một người. Thường là vì việc không được chia, hoặc chia mà không rõ. Thay vì trách ai lười, hãy xem lại cách chia việc trong nhà.

Ví dụ giả định: chiếc ghế quần áo của một đôi vợ chồng trẻ ở Lâm Đồng

Ví dụ giả định: một đôi vợ chồng trẻ thuê căn hộ nhỏ ở Lâm Đồng, cả hai đi làm, có một bé gái ba tuổi. Trong phòng ngủ có một chiếc ghế mà cả hai gọi đùa là "ghế quần áo": quần áo khô chưa gấp, áo mặc một lần chưa giặt, khăn tắm chồng lên nhau. Cuối tuần nào cũng định dọn, nhưng cuối tuần nào cũng có việc khác.

Một lần bà nội lên chơi, không nói gì, chỉ gấp gọn đống đồ trong nửa tiếng. Bà nói ngày xưa nhà đông con, chiều nào bà cũng gấp quần áo ngay khi rút vào, vì để đến tối là nhăn và bừa. Hai vợ chồng thử làm theo: quần áo rút vào là gấp ngay, mỗi người gấp đồ của mình, đồ của con thì thay phiên.

Mỗi lần chỉ mất năm bảy phút. Chiếc ghế trở lại làm ghế. Hai vợ chồng cũng đặt một giờ cố định tối Chủ nhật để xem giấy tờ, hoá đơn. Họ không làm được mọi việc ngay mọi lúc, nhưng không còn đống việc nào nằm chờ quá một tuần.

Câu hỏi thường gặp

"Nhất thì nhì thục" có nghĩa là gì?

Đây là câu của nhà nông: "thì" là thời vụ, "thục" là thành thạo. Ý câu nói làm đúng thời vụ quan trọng nhất, thành thạo đứng thứ hai. Gieo cấy muộn thì khéo tay mấy cũng khó được mùa. Câu này cho thấy vì sao người xưa coi trọng việc làm đúng lúc.

Mệt quá thì có nên để bát sang sáng hôm sau không?

Được, miễn là sáng hôm sau có giờ rửa cụ thể. Có thể ngâm bát vào nước, gạt thức ăn thừa trước để sáng rửa nhanh. Điều cần tránh là để bát tồn nhiều ngày. Lời dạy nhắm vào việc dồn kéo dài, không bắt ai làm khi đã kiệt sức.

Làm sao để con không vứt quần áo khắp nơi?

Đặt giỏ đồ bẩn và móc treo ở chỗ con thay đồ, dễ với tới. Làm cùng con trong vài tuần: cởi ra thì bỏ giỏ hoặc treo. Nhắc ngắn khi con quên, không mắng. Khi chỗ để đồ tiện, trẻ dễ giữ nếp hơn nhiều.

Có nên dành một ngày cuối tuần để làm hết việc nhà không?

Có thể dành một buổi cho việc lớn như lau sàn, giặt chăn. Nhưng việc nhỏ hằng ngày như rửa bát, cất đồ, đổ rác nên làm ngay. Dồn mọi thứ vào cuối tuần dễ làm ngày nghỉ thành ngày mệt nhất trong tuần.

Câu "việc hôm nay chớ để ngày mai" có phải tục ngữ Việt không?

Câu này được dùng phổ biến trong tiếng Việt, nhưng nhiều nơi trên thế giới có câu cùng ý, nên khó nói chắc xuất xứ. Dù vậy, tinh thần của nó rất gần với nếp làm ngay của nhà nông Việt, thể hiện trong câu "nhất thì nhì thục".

Đồ hỏng trong nhà mãi không ai sửa thì làm sao?

Giao rõ người phụ trách cho từng loại việc sửa. Việc nhỏ dưới năm phút làm ngay khi thấy. Việc cần thợ thì hẹn ngay trong ngày phát hiện. Có thể giữ một tờ ghi chú chung ở bếp ghi đồ cần sửa, xong thì gạch đi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138