LoiDay.comLời Dạy
Lời dạy về học hành, thầy trò

Văn ôn võ luyện: giữ giờ học buổi tối trong nhà mà bố mẹ không thành người canh

Văn ôn võ luyện: học phải ôn đều mới nhớ. Cách cả nhà giữ giờ học buổi tối thành nếp, ôn bài cũ trước bài mới, bố mẹ ở gần mà không ngồi canh.

Quiet evening in a small apartment in Hai Phong, teenager studying under a desk lamp while parents read paper novels on the sofa, television switched off, everyone seen from behind

"Văn ôn võ luyện" là thành ngữ nói rằng chữ nghĩa phải ôn, võ nghệ phải luyện thì mới giữ được; với việc học của con, câu này là lời nhắc về sự đều đặn: một giờ học buổi tối giữ mỗi ngày, ôn lại bài cũ trước khi làm bài mới, có giá trị hơn những đêm cố sức trước kỳ kiểm tra.

Nhiều nhà muốn con có giờ học buổi tối cố định nhưng rồi giờ ấy biến thành giờ bố mẹ ngồi canh, nhắc nhở, cáu gắt, con thì ngồi đó mà đầu óc ở nơi khác. Bài này đi từ ý của thành ngữ, cái nếp "đèn sách" ngày xưa, tới cách biến giờ học tối thành nếp của cả nhà chứ không riêng của con, và những chỗ nên hiểu lại để "văn ôn" không thành nhồi nhét.

Văn ôn võ luyện: ý của thành ngữ

Người xưa chia hai con đường lập thân là văn và võ. Người học văn phải ôn đi ôn lại kinh sách, người học võ phải luyện từng thế đánh mỗi ngày. Thành ngữ "văn ôn võ luyện" gom cả hai vào một nguyên lý: kiến thức hay kỹ năng không giữ được nếu không lặp lại. Học một lần rồi để đó thì quên, tập một lần rồi bỏ thì tay chân lại cứng.

Trong lớp học của thầy đồ ngày trước, phần lớn thời gian dành cho ôn. Học trò đọc to bài cũ trước khi được học bài mới, chép đi chép lại, thầy gọi lên đọc thuộc. Có thể chê lối học ấy nặng về thuộc lòng, nhưng cái lõi của nó, rằng bài cũ phải được giữ chắc trước khi xây thêm, vẫn đúng với cách người ta học hôm nay.

Nhiều nhà còn nhắc kèm một câu quen: học như đi thuyền ngược nước, không tiến thì lùi. Hai câu cùng nói một điều: việc học cần nhịp đều, không có lúc nào dừng hẳn mà vẫn giữ nguyên được chỗ cũ.

Điều đáng chú ý là thành ngữ không khen người giỏi, mà khen người bền. Nó không hứa ai ôn nhiều sẽ thành tài, chỉ nói rằng không ôn thì mất. Đặt vào nếp nhà, câu này nhắc bố mẹ để ý tới nhịp học hằng ngày của con hơn là tới thành tích của một kỳ thi.

Vì sao một giờ đều mỗi tối hơn một đêm cố sức

Ông bà không nói bằng ngôn ngữ của khoa học, nhưng kinh nghiệm của họ rất rõ: thứ gì học dồn một lần thì nhanh quên, thứ gì gặp lại nhiều lần thì ở lâu. Người nông dân không cày cả thửa ruộng trong một đêm; họ ra đồng mỗi sáng. Người thợ không học nghề trong một tuần; họ làm đi làm lại cùng một thao tác hàng tháng. Việc học chữ cũng vậy.

Với trẻ hôm nay, cảnh quen là cả tuần thả lỏng, đến hôm trước bài kiểm tra mới ngồi đến khuya. Bố mẹ sốt ruột, con mệt, và sau bài kiểm tra phần lớn những gì nhồi vào đêm ấy trôi đi. Một giờ học đều mỗi tối, có phần ôn bài cũ, nghe thì chậm nhưng cộng lại sau một học kỳ là nền vững hơn hẳn.

Nhịp đều còn có một cái lợi ít được nói: nó làm giảm cãi vã trong nhà. Khi giờ học đã thành nếp, không ai phải nhắc mỗi tối "đi học bài đi", con tự biết đến giờ, bố mẹ không phải đóng vai người đốc thúc. Nếp nhà làm thay phần việc của lời nhắc, đúng như cách ông bà xưa giữ nhà bằng thói quen nhiều hơn bằng mệnh lệnh.

Giờ học buổi tối là nếp của cả nhà

Ký ức của nhiều người về giờ học tối ngày xưa không chỉ có ngọn đèn và trang sách, mà còn có người lớn ngồi quanh: bà khâu áo, mẹ nhặt rau cho bữa mai, bố đọc báo. Không ai ngồi kèm từng chữ, nhưng cả nhà cùng giữ một sự yên. Đứa trẻ ngồi học trong không khí ấy không thấy mình bị phạt phải học, mà thấy đó là giờ của cả nhà.

Hôm nay giờ học tối hay bị đặt riêng lên vai con: con vào phòng học, còn phòng khách vẫn bật ti vi, bố mẹ vẫn lướt điện thoại, tiếng cười nói vọng vào. Rồi người lớn ngạc nhiên vì sao con không tập trung. Thật ra rất khó để một đứa trẻ ngồi yên trước sách khi mọi thứ quanh mình đang mời gọi chơi.

Biến giờ học thành nếp chung không có nghĩa là bố mẹ phải học cùng. Chỉ cần trong khung giờ ấy, người lớn cũng làm việc yên tĩnh: đọc sách, xem giấy tờ công việc, khâu vá, gấp quần áo. Ti vi tắt, điện thoại để im. Con thấy cả nhà đều đang làm việc của mình, việc của con là học.

Ví dụ giả định: một gia đình ở Hải Phòng có hai con, một lớp bảy, một lớp mười. Từ tám giờ đến chín giờ rưỡi tối là "giờ yên" của nhà. Bố đọc sách ở sofa, mẹ làm sổ chi tiêu, hai con học ở bàn. Sau chín giờ rưỡi ai muốn xem gì thì xem. Không ai nhắc nhiều, vì cái nếp tự giữ.

Sắp một buổi học tối theo tinh thần văn ôn

Một buổi học tối không cần dài. Điều quan trọng là có nhịp lặp lại mỗi ngày. Gợi ý thứ tự dưới đây để con tự điều chỉnh theo lớp, theo môn:

  1. Mười phút đầu xem lại bài học trên lớp hôm nay: đọc lại vở ghi, gạch chân chỗ chưa rõ. Đây là phần "ôn" mà nhiều bạn bỏ qua.
  2. Làm bài tập về nhà của ngày hôm nay, môn khó trước khi đầu óc còn tỉnh, môn nhẹ sau.
  3. Nghỉ ngắn giữa chừng: đứng dậy uống nước, đi lại, không mở điện thoại lướt mạng vì rất khó dừng.
  4. Ôn lại một phần bài cũ của tuần trước hoặc tháng trước, chỉ một phần nhỏ, để kiến thức không trôi đi.
  5. Ghi ra giấy những câu muốn hỏi thầy cô hôm sau.
  6. Soạn cặp cho ngày mai, dọn bàn học. Kết thúc buổi học bằng một việc gọn gàng giúp con cảm thấy đã xong ngày.

Thứ tự này không phải luật. Con lớn có thể tự sắp theo cách của mình. Điều đáng giữ là hai phần đầu và cuối: ôn bài hôm nay trước khi làm bài mới, và dành một ít thời gian ôn bài cũ. Đó là chữ "ôn" trong thành ngữ.

Bố mẹ làm gì trong giờ ấy

Ở gần, không ngồi canh. Con biết bố mẹ ở phòng bên, gọi là có người. Nhưng không ai ngồi sát nhìn từng dòng con viết. Ngồi canh làm trẻ căng thẳng và dựa dẫm.

Hỏi con ôn lại được gì, không hỏi kết quả. Cuối buổi, một câu hỏi như "hôm nay con ôn lại phần nào" giúp con tự nhìn lại. Câu hỏi về kết quả hay so sánh với bạn để dành, hoặc tốt hơn là bỏ hẳn.

Giúp khi con hỏi, không làm hộ. Con kẹt thì gợi ý hướng nghĩ, chỉ chỗ tra trong sách, hoặc để con ghi lại hỏi thầy cô. Làm hộ một bài là lấy mất của con một lần học.

Giữ yên cho cả nhà. Nhận cuộc gọi thì ra ngoài nói, khách đến thì tiếp ở phòng khác, ti vi đợi sau giờ học. Bố mẹ giữ được sự yên là đã làm phần lớn việc.

Ghi nhận sự đều đặn. Khen con giữ giờ học đều cả tuần quan trọng hơn khen một bài làm tốt. Thành ngữ đề cao sự ôn luyện đều, thì lời khen cũng nên đặt vào đó.

Khi giờ học tối trục trặc: chuyện hay gặp và cách thử

Không nhà nào giữ được giờ học tối trọn vẹn mọi ngày. Bảng dưới gom mấy tình huống quen và cách nhiều gia đình thử gỡ, không phải đáp án duy nhất.

Chuyện hay gặpNguyên nhân thường thấyNhà thử làm gì
Con không chịu ngồi vào bànMệt sau ngày dài, hoặc giờ học bị đặt sát bữa tốiCho con nghỉ hẳn nửa giờ, đổi giờ bắt đầu cùng con
Ngồi học mà lướt điện thoạiMáy để trên bàn, thông báo liên tụcĐiện thoại để phòng khác, dùng máy tính chung khi cần tra
Bài nhiều đến khuyaLịch học thêm dày, bài từ nhiều nơiNgồi cùng con xem nguồn bài, cân nhắc bớt một lớp
Nhà ồn, có khách, em nhỏ quấyNhà chật, nhiều thế hệThống nhất một góc yên, người lớn đưa em nhỏ đi chơi chỗ khác
Con bảo hôm nay không có bàiBài đã làm ở lớp, hoặc con quênDùng giờ ấy để ôn bài cũ hoặc đọc sách, giữ nếp ngồi

Dòng cuối là chỗ "văn ôn" phát huy: không có bài mới vẫn có bài cũ để ôn, hoặc một cuốn sách để đọc. Giữ được nếp ngồi vào bàn mỗi tối, kể cả hôm nhẹ việc, là giữ được cái khung cho những hôm nặng.

Chỗ nên hiểu lại: ôn đều không phải nhồi nhét

Thành ngữ "văn ôn võ luyện" có thể bị hiểu thành học càng nhiều càng tốt, ôn đi ôn lại đến thuộc lòng từng chữ. Cách học ấy hợp với thời học chữ Nho phải thuộc kinh sách, nhưng hôm nay nhiều môn cần hiểu hơn thuộc. Ôn đúng là quay lại bài cũ để hiểu thêm, nối nó với bài mới, chứ không phải chép đi chép lại cho đủ số lần.

Cũng nên hiểu đủ cả hai vế. Người xưa nói văn ôn và võ luyện, tức là cả trí lẫn thân. Một đứa trẻ cả ngày ngồi học, tối lại ngồi học tiếp, không có giờ chạy nhảy, đá bóng, đạp xe, thì mới giữ được nửa câu. Giờ vận động hằng ngày cũng là phần "luyện" mà nếp nhà nên giữ.

Ngày nghỉ cũng là một phần của nhịp đều. Ôn đều không có nghĩa là không bao giờ nghỉ; người luyện võ cũng có ngày nghỉ để cơ thể hồi lại. Một tối cuối tuần cả nhà đi chơi, hay một kỳ nghỉ không có sách vở, giúp con quay lại bàn học với tâm thế khác.

Cuối cùng, thành ngữ nói về chuyện mỗi người tự ôn luyện, không nói về chuyện so với người khác. Giữ giờ học tối là để con giữ được cái mình đã học, không phải để hơn con nhà ai.

Câu hỏi thường gặp

Văn ôn võ luyện nghĩa là gì?

Đây là thành ngữ, nghĩa là chữ nghĩa phải thường xuyên ôn, võ nghệ phải thường xuyên luyện thì mới giữ được. Ý chung là kiến thức hay kỹ năng không tự đứng yên, phải lặp lại đều đặn mới không mất.

Giờ học buổi tối nên dài bao lâu?

Không có con số chung cho mọi trẻ, vì còn tuỳ tuổi, lớp và lượng bài. Điều quan trọng hơn độ dài là sự đều đặn và có nghỉ giữa chừng. Nếu con thường xuyên phải học đến khuya, nên xem lại khối lượng bài và lịch học thêm.

Bố mẹ có nên ngồi cạnh con suốt giờ học?

Không nên ngồi canh. Bố mẹ ở gần để con gọi khi cần, giữ yên cho cả nhà, và cuối buổi hỏi con ôn lại được gì. Ngồi sát nhìn từng dòng làm con căng thẳng và dễ dựa dẫm.

Hôm con không có bài thì có cần ngồi vào bàn không?

Nên giữ nếp ngồi vào bàn, dùng giờ ấy để ôn lại bài cũ hoặc đọc một cuốn sách. Đây chính là chữ ôn trong thành ngữ. Giữ được nếp vào những hôm nhẹ việc giúp con không mất nhịp vào hôm nhiều bài.

Ôn bài cũ thế nào để không thành học vẹt?

Ôn bằng cách tự giải thích lại, tự đặt câu hỏi, nối bài cũ với bài mới, thay vì chép đi chép lại hay đọc thuộc từng chữ. Ôn đúng là để hiểu sâu thêm, không phải để đủ số lần.

Con học cả ngày, có cần giờ vận động không?

Có. Thành ngữ nói cả văn ôn và võ luyện, tức là cả trí lẫn thân. Một khoảng chạy nhảy, đạp xe, chơi thể thao mỗi ngày giúp con khoẻ và quay lại bàn học tỉnh táo hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138