LoiDay.comLời Dạy
Hàng xóm, làng nước, cộng đồng

Dĩ hòa vi quý với hàng xóm: khi nào nên chín bỏ làm mười, khi nào cần nhờ hòa giải

Dĩ hòa vi quý, chín bỏ làm mười, vô phúc đáo tụng đình: vì sao ông bà ngại kiện tụng, khi nào nên nhường hàng xóm và khi nào cần đưa chuyện ra hòa giải.

Two Vietnamese neighbors in a Phu Tho village standing at a low hedge between their gardens, one pointing at an overhanging jackfruit branch, calm conversation, backs half turned

"Dĩ hòa vi quý" nghĩa là lấy sự hòa thuận làm điều quý nhất; với hàng xóm, ông bà dạy rằng chuyện gì gỡ được bằng lời thì đừng để thành kiện tụng. Đi cùng nó là câu "chín bỏ làm mười": chuyện nhỏ, thiệt một chút, thì cho qua để còn sống cạnh nhau lâu dài. Người làng xưa coi việc giữ hòa khí với láng giềng là một phần của nếp nhà.

Nhưng dĩ hòa vi quý không phải lúc nào cũng là nhường. Có những chuyện nhường mãi thì thiệt lớn, hoặc càng nhường càng bị lấn. Bài này bàn vì sao người xưa ngại kiện tụng, những chuyện hàng xóm hay va chạm và cách gỡ đầu tiên, ranh giới giữa chuyện nên cho qua và chuyện cần nói rõ, các bậc gỡ từ nói chuyện riêng đến hòa giải, và cách bố mẹ xử chuyện hàng xóm dạy con nhiều hơn mọi lời khuyên.

Dĩ hòa vi quý và "chín bỏ làm mười"

"Dĩ hòa vi quý" là thành ngữ gốc Hán Việt, dịch sát là lấy hòa làm quý. Người Việt dùng nó trong rất nhiều quan hệ, từ vợ chồng, anh em đến làm ăn, nhưng có lẽ rõ nhất là trong quan hệ láng giềng, nơi người ta không thể chọn ai sống cạnh mình và cũng khó dọn đi chỗ khác.

"Chín bỏ làm mười" là câu tục ngữ thuần Việt nói cùng ý theo cách rất đời: chín thì coi như mười, tức là bỏ qua phần lẻ, không tính chi li. Cây nhà bên rụng lá sang sân nhà mình, quét giùm mấy lá. Con nhà bên làm vỡ chậu hoa, nhắc nhẹ rồi thôi. Nước mưa mái nhà bên hắt sang tường nhà mình một chút, nói chuyện sửa máng là xong.

Hai câu cùng dạy một thái độ: nhìn mối quan hệ dài hạn chứ không chỉ chuyện trước mắt. Một lần thắng lý mà mất tình thì ngày nào ra vào cũng chạm mặt nhau trong ngượng nghịu. Người xưa sống cả đời trong một xóm hiểu rất rõ cái giá đó, nên họ sẵn lòng chịu thiệt một chút để giữ cái lâu dài hơn.

Vì sao người xưa ngại kiện tụng

Ông bà có câu "vô phúc đáo tụng đình", nghĩa là không may mới phải đưa nhau ra cửa quan. Lại có câu "được vạ thì má đã sưng": kiện thắng thì cũng đã bị đánh sưng má rồi, cái được không bù cái mất. Những câu này phản ánh một thực tế của làng xưa: kiện tụng tốn kém, kéo dài, phải đi lại xa, và kết quả nhiều khi không như mong muốn.

Cái giá lớn hơn tiền bạc là tình làng. Hai nhà đã đưa nhau ra cửa quan thì khó nhìn mặt nhau, có khi oán thù kéo sang đời con đời cháu. Trong một làng nhỏ, mối bất hòa giữa hai nhà còn kéo theo họ hàng, bạn bè của hai bên chia phe, làm cả xóm mất yên.

Vì vậy làng xưa có những cách gỡ mâu thuẫn trước khi phải đến cửa quan: nhờ người cao tuổi có uy tín đứng ra nói, nhờ trưởng họ, nhờ những người được cả làng kính nể phân xử. Tinh thần ấy vẫn còn trong hệ thống hòa giải ở cơ sở hôm nay, với tổ hòa giải ở thôn, tổ dân phố. Ông bà không dạy con cháu chịu thiệt mãi, mà dạy tìm cách gỡ nhẹ nhất trước, cách nặng nhất sau.

Những chuyện hàng xóm hay va chạm và cách gỡ đầu tiên

Phần lớn mâu thuẫn giữa hàng xóm bắt đầu từ chuyện nhỏ, và nếu gỡ sớm thì không thành chuyện lớn. Bảng dưới gợi ý bước gỡ đầu tiên cho những chuyện quen thuộc.

Chuyện hay gặpGốc của va chạmBước gỡ đầu tiên
Cây nhà bên rủ cành, rụng lá, rễ lấn sangRanh giới không gian, công dọn dẹpSang nói chuyện, đề nghị cùng tỉa cành, tự nguyện chia công
Nước mưa, nước thải chảy sang nhà mìnhMáng xối, rãnh thoát nước chungCùng xem chỗ chảy, bàn cách sửa và chia chi phí nếu là công trình chung
Tiếng ồn kéo dài, sửa nhà, hát hò khuyaGiờ giấc khác nhau, chưa báo trướcNhắc riêng, đề nghị khung giờ cụ thể thay vì chỉ trách
Xe đỗ chắn cửa, lấn lối điChỗ để xe thiếu, thói quen tiện tayNói thẳng một lần, đề nghị chỗ để cụ thể; lặp lại thì đưa ra họp tổ
Thú nuôi đi vệ sinh, sủa đêmCách nuôi, giờ dắt đi dạoNói với chủ nuôi về việc cụ thể, không nói về con vật hay con người
Ranh giới đất, tường ràoGiấy tờ, đo đạc cũ không khớpCùng xem lại giấy tờ, không tự ý xây hay phá trước khi rõ

Điểm chung của cột cuối: nói về việc, đề nghị một cách giải quyết cụ thể, và nói riêng trước khi nói trước đông người. Đó là cách hiểu dĩ hòa vi quý thành việc làm. Một câu như "chiều mai hai bác cháu mình cùng tỉa cành nhé" dễ nghe hơn nhiều so với "cây nhà bác làm bẩn hết sân nhà cháu".

Khi nào nên chín bỏ làm mười

Không phải chuyện gì cũng cần nói ra. Có những trường hợp cho qua là lựa chọn khôn ngoan, đúng như ông bà dặn:

  • Chuyện nhỏ, xảy ra một lần. Con nhà bên lỡ đá bóng vào cửa sổ, nhà bên có khách đông một tối.
  • Không cố ý, người ta đã xin lỗi. Thợ nhà bên làm bẩn tường nhà mình rồi sang lau; xe nhà bên lỡ quệt chậu cây rồi mua chậu khác.
  • Thiệt hại nhỏ, tự khắc phục được dễ. Vài cái lá rụng, một vết bẩn rửa là sạch.
  • Nhà bên đang có chuyện khó. Có tang, có người nằm viện, có trẻ sơ sinh. Lúc ấy nhường một chút là cách giữ nghĩa.
  • Mình cũng từng làm phiền họ. Nhà ai cũng có lúc sửa nhà, có con nhỏ khóc đêm. Nhớ lại để cảm thông.

Cho qua đúng lúc làm nhẹ lòng cả hai bên. Nhưng cho qua không có nghĩa là quên: nếu chuyện nhỏ lặp lại nhiều lần, đến lúc nên nói thì vẫn nói, ôn tồn.

Khi nào không nên chỉ nhường

Thiệt hại lớn hoặc ảnh hưởng an toàn. Nhà bên xây làm nứt tường, lún móng nhà mình, dây điện câu tạm nguy hiểm, cây lớn có nguy cơ đổ. Đây không phải chuyện chín bỏ làm mười. Cần nói rõ ngay, ghi nhận hiện trạng và bàn cách khắc phục.

Liên quan ranh giới đất, giấy tờ. Nhường một đoạn tường rào hôm nay có thể thành tranh chấp quyền sử dụng đất của con cháu sau này. Chuyện đất cần làm rõ trên giấy tờ, không nên nhường bằng miệng.

Lặp lại kéo dài sau khi đã nói. Đã nhắc ôn tồn mấy lần mà không thay đổi thì cần chuyển sang bậc tiếp theo: nhờ tổ trưởng, ban quản lý, tổ hòa giải.

Có bạo lực, đe doạ. Dĩ hòa vi quý không bao giờ bao gồm chịu đựng bạo lực hay đe doạ. Gặp chuyện như vậy, giữ an toàn cho mình và gia đình trước, gọi 113 khi có nguy hiểm.

"Mất lòng trước, được lòng sau". Tục ngữ này nhắc rằng nói thẳng từ sớm, dù hơi khó nghe, thường giữ được tình lâu dài hơn là nhịn mãi rồi đến lúc không chịu nổi mà vỡ ra to tiếng. Hòa thật sự cần sự rõ ràng.

Các bậc gỡ mâu thuẫn, từ nhẹ đến nặng

Tinh thần dĩ hòa vi quý thể hiện ở thứ tự: bắt đầu bằng cách nhẹ nhất, chỉ chuyển sang cách nặng hơn khi cách nhẹ không đủ. Một trình tự thường dùng:

  1. Nói chuyện riêng, trực tiếp, lúc cả hai đã bình tĩnh. Nói về việc cụ thể, đề nghị cách giải quyết, lắng nghe lý do của bên kia.
  2. Nếu đã thống nhất được, ghi lại vài dòng điều đã thỏa thuận, nhất là khi có chia chi phí hay sửa chữa, để sau này khỏi nhớ khác nhau.
  3. Nếu chưa gỡ được, nhờ một người cả hai cùng nể: người cao tuổi trong xóm, tổ trưởng tổ dân phố, trưởng thôn, hoặc ban quản lý toà nhà.
  4. Đề nghị tổ hòa giải ở cơ sở của thôn, tổ dân phố đứng ra hòa giải. Đây là cách làm có quy định của pháp luật, giữ được tình làng nghĩa xóm hơn kiện tụng.
  5. Với tranh chấp đất đai, thường phải qua bước hòa giải tại ủy ban nhân dân cấp xã trước khi đưa ra cơ quan có thẩm quyền giải quyết. Quy định cụ thể thay đổi theo thời gian, nên kiểm văn bản hiện hành.
  6. Khi thiệt hại lớn hoặc hòa giải không thành, hỏi ý kiến luật sư hoặc trợ giúp pháp lý để biết quyền và các bước tiếp theo, trước khi tự làm gì.

Ở mỗi bậc, giữ lời ăn tiếng nói đúng mực, không đăng chuyện lên mạng xã hội để bêu riếu. Dù kết quả ra sao, hai nhà vẫn còn sống cạnh nhau.

Con học dĩ hòa vi quý từ cách bố mẹ xử chuyện hàng xóm

Trẻ con nghe hết những gì bố mẹ nói về hàng xóm trong bữa cơm. Nếu bữa nào cũng là lời chê bai nhà bên, con sẽ học rằng hàng xóm là đối thủ. Nếu con thấy bố mẹ bực mà vẫn sang nói chuyện đàng hoàng, rồi về kể "bố mẹ với bác ấy đã thống nhất rồi", con học được cách gỡ mâu thuẫn mà không mất mặt ai.

Ví dụ giả định: ở một xóm thuộc Phú Thọ, cây mít nhà ông Thành rủ cành sang mái nhà hàng xóm, mùa mưa lá làm tắc máng. Con trai nhà hàng xóm đòi bố sang mắng. Người bố bảo con đi cùng, mang theo cái thang. Hai ông cùng tỉa cành, nhà có cây biếu lại mấy quả mít khi chín. Đứa con mười tuổi về nhà kể lại với mẹ như kể một chuyện vui.

Khi con có xích mích với bạn trong xóm, đó cũng là dịp tập dĩ hòa vi quý. Giúp con nói ra con muốn gì, nghe bạn muốn gì, và tìm cách cả hai cùng chấp nhận được. Đồng thời dạy con rằng nếu bạn đánh, bạn đe doạ, con phải báo người lớn, vì hòa không có nghĩa là chịu bị bắt nạt.

Câu hỏi thường gặp

Dĩ hòa vi quý nghĩa là gì?

Thành ngữ Hán Việt nghĩa là lấy sự hòa thuận làm điều quý. Với hàng xóm, ông bà dạy ưu tiên gỡ mâu thuẫn bằng lời nói, nhường nhịn chuyện nhỏ để giữ quan hệ lâu dài, thay vì đưa nhau ra kiện tụng.

Chín bỏ làm mười có phải là chịu thiệt mọi chuyện không?

Không. Câu tục ngữ khuyên bỏ qua phần lẻ trong chuyện nhỏ, không tính chi li. Với chuyện lớn như thiệt hại nhà cửa, ranh giới đất, an toàn hay bạo lực, cần nói rõ và giải quyết theo các bậc phù hợp.

Vô phúc đáo tụng đình là gì?

Thành ngữ nói rằng không may mới phải đưa nhau ra cửa quan kiện tụng. Nó phản ánh nỗi ngại của người xưa trước sự tốn kém, kéo dài và mất tình làng khi kiện nhau, nên ưu tiên hòa giải trước.

Mâu thuẫn với hàng xóm thì nên nhờ ai hòa giải?

Có thể nhờ người cao tuổi có uy tín, tổ trưởng tổ dân phố, trưởng thôn, ban quản lý toà nhà, hoặc tổ hòa giải ở cơ sở. Với tranh chấp đất đai, thường phải qua hòa giải tại ủy ban nhân dân cấp xã; nên kiểm quy định hiện hành và hỏi luật sư khi cần.

Hàng xóm xây nhà làm nứt tường nhà mình có nên chín bỏ làm mười không?

Không nên chỉ nhường. Đây là thiệt hại lớn, liên quan an toàn. Nên chụp ảnh, ghi lại hiện trạng, nói chuyện với chủ nhà và bên thi công để bàn khắc phục; nếu không thống nhất được thì nhờ hòa giải và hỏi ý kiến luật sư.

Dạy con giải quyết mâu thuẫn với bạn trong xóm thế nào?

Giúp con nói ra điều con muốn, nghe điều bạn muốn, rồi cùng tìm cách cả hai chấp nhận được. Bố mẹ làm mẫu bằng cách xử chuyện hàng xóm ôn tồn. Đồng thời dạy con báo người lớn khi bị đánh hoặc bị đe doạ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138