LoiDay.comLời Dạy
Lễ phép, chào hỏi, xưng hô

Thưa gửi qua điện thoại: dạy con nghe máy, gọi cho ông bà và nhắn tin với người lớn

Lời dạy thưa gửi của ông bà khi chuyển sang điện thoại: cách con nghe máy, gọi hỏi thăm ông bà, nhắn tin với người lớn cho có đầu có đuôi, và những điều cần giữ an toàn.

Boy sitting on a wooden staircase holding a phone to his ear inside a rural home in Ha Tinh, his mother cooking nearby, faces turned away, blank phone screen

Thưa gửi qua điện thoại vẫn là những lời ông bà dạy từ xưa — chào trước, xưng tên, nói có đầu có đuôi, chào trước khi dập máy — chỉ khác là người nghe không nhìn thấy mặt mình. Chính vì không thấy nét mặt, cử chỉ, nên từng câu chữ, từng chữ "dạ", "ạ" qua điện thoại lại càng quan trọng.

Ông bà xưa chưa từng dạy cháu nghe máy hay nhắn tin, nhưng lời dạy của họ chuyển sang chiếc điện thoại gần như nguyên vẹn. Bài này đi qua bốn tình huống quen thuộc: con nghe máy của nhà, con gọi cho ông bà, con nhắn tin với người lớn, con gọi video, kèm những điều cần giữ an toàn mà ông bà ngày xưa không phải lo.

Lời dạy cũ gặp chiếc điện thoại

Trong nếp nhà xưa, mọi lời thưa gửi đều diễn ra mặt đối mặt. Đứa trẻ chào ông bà bằng cả khoanh tay, cúi đầu, ánh mắt. Người lớn nghe được giọng, nhìn được dáng, nên một câu chào hơi lí nhí vẫn được hiểu là chào. Qua điện thoại, tất cả những thứ ấy biến mất, chỉ còn lại lời nói. Một câu "alo, gì đấy" mà đứng trước mặt có khi chỉ là vụng về, nhưng qua điện thoại lại nghe như cộc lốc.

Vì vậy, những lời dạy quen như gọi dạ bảo vâng, đi thưa về gửi, nói có đầu có đuôi lại càng cần khi trẻ dùng điện thoại. Câu chào đầu cuộc gọi thay cho cái khoanh tay, câu tự giới thiệu thay cho gương mặt, câu chào cuối thay cho việc đứng dậy tiễn người.

Một điều nữa: cuộc gọi đến nhà là cánh cửa thứ hai của ngôi nhà. Ông bà xưa dặn con cháu không mở cổng cho người lạ khi người lớn vắng nhà; hôm nay, lời dặn ấy cần được nói thêm cho điện thoại. Lễ phép với người gọi đến và giữ an toàn cho mình là hai việc phải dạy cùng lúc.

Con nghe máy của nhà hoặc của bố mẹ

Nhiều gia đình vẫn để con nghe máy giúp khi bố mẹ đang bận tay. Có thể tập cho con một trình tự ngắn, nói vài lần là nhớ:

  1. Nhấc máy và chào trước: "Dạ, con nghe ạ" hoặc "Dạ, alo ạ". Không đáp "gì đấy", "ai đấy".
  2. Hỏi người gọi một cách lễ phép: "Dạ, cho con hỏi ai gọi ạ?".
  3. Nếu là người quen, chào theo đúng vai: "Cháu chào bác Ba ạ", rồi báo "bác chờ một chút, con gọi mẹ ạ".
  4. Che ống nghe hoặc tắt tiếng trước khi gọi to người lớn, để người đầu dây không phải nghe tiếng hét.
  5. Nếu người lớn không nghe được, nói "Dạ, mẹ con đang bận, lát mẹ con gọi lại ạ" và ghi lại tên người gọi.
  6. Chào trước khi kết thúc: "Dạ, con chào bác ạ", chờ người kia dập máy trước nếu là người lớn tuổi.

Một chi tiết an toàn đi kèm: nếu người gọi đến là người lạ, trẻ không nói "bố mẹ con đi vắng" hay "nhà chỉ có mình con". Câu đáp nên là "bố mẹ con đang bận, chú để lại lời nhắn ạ". Dạy câu này ngay từ lần đầu cho con nghe máy.

Con gọi điện hỏi thăm ông bà

Chào và tự giới thiệu trước. Ông bà lớn tuổi có thể không nhận ra giọng cháu qua điện thoại, nhất là khi có nhiều cháu. "Cháu chào bà ạ, cháu là Minh, con bố Tuấn đây ạ" giúp bà khỏi phải đoán.

Nói chậm, rõ và to vừa phải. Nhiều ông bà nghe kém hơn trước. Trẻ quen nói nhanh với bạn bè cần được nhắc nói chậm lại, mỗi câu một ý, không nói nhiều thứ cùng lúc.

Hỏi thăm trước khi kể chuyện mình. Một câu "Bà ăn cơm chưa ạ? Dạo này chân bà còn đau không ạ?" cho ông bà thấy cháu nhớ tới mình. Sau đó cháu kể chuyện của mình thì ông bà nghe vui hơn.

Không vừa gọi vừa làm việc khác. Gọi cho ông bà mà mắt vẫn dán vào màn hình khác, trả lời ậm ừ, ông bà sẽ cảm nhận được. Dành trọn vài phút cho cuộc gọi là cách thưa gửi tử tế nhất.

Chào trước khi dập máy và hẹn lần sau. "Cháu chào ông bà ạ, chủ nhật cháu gọi tiếp nhé" giúp ông bà có điều để chờ. Không cúp máy đột ngột khi ông bà còn đang nói.

Nhắn tin với người lớn: trống không và có đầu có đuôi

Tin nhắn càng ngắn càng dễ thành trống không. Trẻ quen nhắn với bạn bè bằng chữ tắt, biểu tượng, câu cụt, khi nhắn cho thầy cô, bác họ, ông bà dễ làm người nhận phật lòng mà không hề biết.

Tình huốngTin nhắn trống khôngTin nhắn có đầu có đuôi
Báo đã tới nơi"tới r""Mẹ ơi, con tới nhà bạn rồi ạ."
Hỏi bài thầy cô"bài 3 làm sao""Em chào cô ạ. Em chưa hiểu bài 3 trang 45, cô giảng giúp em được không ạ?"
Cảm ơn bác gửi quà"ok cảm ơn""Cháu nhận được quà rồi ạ. Cháu cảm ơn bác nhiều ạ."
Từ chối lời mời của họ hàng"k đi đc""Dạ, hôm đó cháu có lịch học nên không về được, cháu xin lỗi bác ạ."
Nhắn cho ông bàChỉ gửi một biểu tượngMột dòng ngắn có lời chào, kèm biểu tượng nếu thích

Ngoài câu chữ, giờ nhắn cũng là một phần của lễ. Không nhắn cho người lớn quá khuya hoặc quá sớm, trừ chuyện gấp. Nếu cần nhắn ngoài giờ, mở đầu bằng một lời xin lỗi vì làm phiền.

Gọi video với ông bà và họ hàng ở xa

Gọi video giúp nhiều đứa cháu ở thành phố giữ được gắn bó với ông bà ở quê. Nhưng cũng chính vì nhìn thấy nhau, cuộc gọi video đòi hỏi thêm vài phép lịch sự mà ông bà xưa sẽ coi là đương nhiên nếu đó là một buổi đến thăm. Đó là ngồi ngay ngắn, nhìn vào người đang nói, không vừa ăn vừa gọi, không đi lại lung tung làm hình ảnh chao đảo khiến ông bà chóng mặt.

Trẻ nhỏ thường chán sau vài phút gọi video. Thay vì bắt ngồi yên chào hỏi theo kiểu báo cáo, bố mẹ có thể gợi ý con cho ông bà xem bức tranh mới vẽ, chậu cây con trồng, hay kể một chuyện ở lớp. Cuộc gọi có nội dung thì trẻ hứng thú hơn và ông bà cũng vui hơn.

Với ông bà chưa quen công nghệ, cháu lớn có thể là người giúp đỡ: hướng dẫn ông bà cách nghe máy, chỉnh tiếng, xoay máy cho thấy mặt. Đây cũng là một cách nhường dưới theo chiều ngược: người trẻ giúp người già bằng điều mình giỏi hơn, với sự kiên nhẫn mà ông bà từng dành cho mình khi mình còn nhỏ.

Ví dụ giả định: một gia đình ở Thành phố Hồ Chí Minh hẹn gọi video về quê Cà Mau mỗi tối thứ bảy. Đứa cháu chín tuổi được giao việc chuẩn bị trước một chuyện để kể cho ông bà. Có tuần là chuyện con mèo đẻ, có tuần là bài văn được cô khen. Ông bà bắt đầu chờ cuộc gọi đó như chờ một buổi cháu về thăm.

Phần nên hiểu lại: gọi điện vì thương, không phải vì bắt buộc

Có những gia đình đặt luật cháu phải gọi về cho ông bà mỗi ngày, gọi muộn hay quên là bị trách. Ý định thì tốt, nhưng cuộc gọi bắt buộc dễ biến thành thủ tục: cháu gọi vài câu chào cho xong, ông bà nghe ra sự miễn cưỡng. Ông bà xưa dạy thưa gửi là để cả nhà biết tin nhau và gần nhau, không phải để đếm số cuộc gọi.

Hợp lý hơn là cả nhà thống nhất một nhịp vừa phải, ví dụ gọi cho ông bà vào một hai buổi cố định trong tuần, và để trẻ chọn cách liên lạc mình thoải mái: gọi thoại, gọi video, hay gửi một đoạn ghi âm kể chuyện. Khi trẻ có chuyện vui muốn khoe, khuyến khích trẻ gọi cho ông bà ngay, vì những cuộc gọi tự phát ấy thường ấm áp nhất.

Phần cuối cần hiểu lại thuộc về người lớn: bố mẹ cũng nên gọi cho ông bà trước mặt con. Trẻ thấy bố mẹ hỏi thăm ông bà đều đặn thì tự hiểu gọi về nhà là nếp của cả gia đình, không cần ai đặt luật.

Những điều an toàn ông bà xưa chưa phải dạy

Không đọc mã số nhận qua tin nhắn cho bất kỳ ai. Kẻ gian có thể gọi tự xưng là người quen của bố mẹ, nhờ trẻ đọc mã vừa gửi tới máy. Dạy con rằng mã số trong tin nhắn là thứ không bao giờ đọc cho người khác, kể cả người tự nhận là họ hàng.

Không nói nhà đang không có người lớn. Lễ phép không đồng nghĩa với trả lời mọi câu hỏi. Trẻ có thể từ chối lịch sự: "Dạ, con không biết ạ, chú để lại lời nhắn nhé".

Báo ngay cho bố mẹ khi có cuộc gọi lạ. Cuộc gọi nói bố mẹ bị tai nạn, cần chuyển tiền gấp, hay đòi gặp trẻ ở đâu đó là dấu hiệu lừa đảo quen thuộc. Trẻ cần biết việc đầu tiên là gọi cho bố mẹ hoặc người lớn tin cậy.

Giữ thông tin của nhà ở trong nhà. Trẻ hay hồn nhiên trả lời mọi câu hỏi qua điện thoại: nhà ở đâu, bố mẹ làm ở đâu, mấy giờ về. Với người quen thì không sao, với người lạ thì đó là thông tin quý cho kẻ xấu. Dạy con rằng những câu hỏi ấy để bố mẹ trả lời, và từ chối lễ phép cũng là lễ phép.

Được phép dập máy khi thấy khó chịu. Ông bà dạy chào trước khi dập máy, nhưng với người lạ nói lời khiếm nhã hay đe doạ, trẻ được phép kết thúc ngay. Điều này cần nói rõ, để trẻ không nghĩ phép lịch sự buộc mình phải nghe tiếp.

Câu hỏi thường gặp

Dạy trẻ nghe điện thoại lễ phép thế nào?

Tập cho trẻ một trình tự ngắn: chào trước bằng "dạ, con nghe ạ", hỏi ai gọi, chào đúng vai nếu là người quen, nhờ người gọi chờ khi đi gọi bố mẹ, và chào trước khi kết thúc. Nói vài lần và cho trẻ tập với người quen trước.

Trẻ nghe máy khi bố mẹ vắng nhà nên nói gì với người lạ?

Trẻ không nên nói nhà chỉ có mình mình hay bố mẹ đi vắng. Câu đáp an toàn là bố mẹ đang bận, xin người gọi để lại lời nhắn. Nếu người lạ hỏi dồn hoặc làm trẻ sợ, trẻ được phép dập máy và báo bố mẹ.

Có nên bắt cháu gọi điện cho ông bà mỗi ngày không?

Không nhất thiết. Cuộc gọi bắt buộc dễ thành thủ tục. Cả nhà có thể thống nhất một nhịp vừa phải, để trẻ chọn cách liên lạc thoải mái, và khuyến khích trẻ tự gọi khi có chuyện vui muốn kể với ông bà.

Nhắn tin cho thầy cô thế nào cho lễ phép?

Mở đầu bằng lời chào, nói rõ mình là ai nếu cần, trình bày việc ngắn gọn có đầu có đuôi và kết thúc bằng lời cảm ơn. Tránh chữ viết tắt, câu cụt và tránh nhắn quá khuya hoặc quá sớm, trừ việc gấp.

Trẻ nhắn cho người lớn bằng biểu tượng có bất lịch sự không?

Một biểu tượng đi kèm câu chữ đầy đủ thì không sao, nhiều ông bà còn thấy vui. Nhưng chỉ gửi biểu tượng thay cho lời đáp dễ khiến người lớn thấy bị đáp cho có. Nên dạy con viết ít nhất một câu có lời chào hoặc lời cảm ơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138